उपनिर्वाचन २०८१ को मतपरिणामले पनि ठूला दलको वर्चस्व देखाएको छ । सातै प्रदेशका विभिन्न पालिकामा भएका निर्वाचनमा कांग्रेस, एमाले र माओवादीले एकअर्काका पद अदलबदल गरे पनि मतपरिणामले राजनीतिक रूपमा कुनै उथलपुथलको संकेत गरेको छैन । दुई जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख र एउटा वडा अध्यक्ष पद यसअघि नै निर्विरोध भएको थियो ।
समग्रमा कुल ४४ पदमध्ये कांग्रेस १९, माओवादी ११, एमाले ८, जसपा २ तथा नेकपा समाजवादी एकीकृत, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, नेपाल मजदूर किसान पार्टी र स्वतन्त्र १—१ पदमा विजयी भएका छन् । यस परिणामले पनि जनताले अझै पनि ठूला दललाई नै विश्वास गर्ने यो ज्वलन्त उदाहरण हो ।
कीर्तिपुर नगरपालिका उपनिर्वाचनको परिणामले नेपाली राजनीतिक परिदृश्यमा पुरानै दलहरूको प्रभुत्व कायम रहेको देखाएको छ । नेपाली कांग्रेस, नेकपा (एमाले), र माओवादी केन्द्रले पुनः ठूला दलका रूपमा आफ्नो पकड प्रदर्शन गरे भने, स्वतन्त्र उम्मेदवार र नयाँ शक्ति भनिने दलहरूको प्रभाव सीमित रह्यो । यो परिणामले नयाँ दल र स्वतन्त्र उम्मेदवारको उदयले पुराना संरचनालाई चुनौति दिए पनि, तिनले निर्णायक भूमिका खेल्न नसकेको पुष्टि गर्दछ ।
निर्वाचन आयोगका तथ्यांकअनुसार नेपाली कांग्रेसले कीर्तिपुरको नगर प्रमुखसहित १९ स्थानमा आफ्नो पकडमा पारेको छ । त्यस्तै नेकपा माओवादी केन्द्र ११, नेकपा एमाले ८, जसपा २ तथा नेकपा समाजवादी एकीकृत, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, नेपाल मजदूर किसान पार्टी र स्वतन्त्र १—१ पदमा विजयी भएका छन् । यसबाट पुराना शक्तिहरूको स्थायित्व देखिन्छ । दशकौंको राजनीतिक इतिहास र जरा गाढा बनाइसकेका यी दलहरूले परम्परागत जनाधारलाई कायम राख्न सफल भएका छन् ।
सामाजिक सञ्जालमा तीव्र आलोचना र असन्तोष देखिए पनि, जनताले मतदानको बेला परम्परागत दलहरूप्रतिको विश्वासलाई कायम राखेका छन्् । नयाँ शक्ति भनिने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले स्थानीय तहमा पहिलो पटक एउटा वडामा उपस्थिति देखाएको छ । यद्यपि, यो विजय प्रतीकात्मक मात्र हो ।
स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको संख्या १०२ भए पनि, उनीहरूमध्ये केवल एक जना मात्र वडाध्यक्ष बन्न सफल भए । यो परिणामले नयाँ शक्तिहरूको प्रभावकारीता र संगठनात्मक क्षमतामा अझै सुधारको आवश्यकता औंल्याउँछ । “ह्वीम“ को रूपमा नयाँ राजनीतिक विकल्प प्रस्तुत गर्ने प्रयास भए पनि, नयाँ शक्तिहरूले पुराना संरचनाहरूलाई तोड्न र राजनीतिक तहमा स्थायित्व कायम गर्न पर्याप्त भूमिका खेल्न सकेका छैनन् ।
त्यसो त सामाजिक सञ्जालमा पुराना दलहरूप्रति गुनासो र आलोचना व्यापक देखिन्छ । भ्रष्टाचार, गैरजिम्मेवारी, र कार्यक्षमताको अभावजस्ता मुद्दाहरूले जनता निराश छन् । तर, यी गुनासाहरू मतदानमा ठोस परिणामका रूपमा प्रतिबिम्बित हुन सकेनन् । पुराना दलहरूसँग जनताको सम्बन्ध केवल भावनात्मक होइन, व्यावहारिक आधारमा पनि बलियो छ ।
यी दलहरूले चुनावी तयारी, संगठनात्मक संरचना, र जनतासँगको स्थायित्वपूर्ण सम्बन्धलाई नयाँ शक्तिहरूको तुलनामा राम्रोसँग प्रबन्ध गर्न सक्षम छन् । कीर्तिपुर उपनिर्वाचनको परिणामले स्थानीय तहमा राजनीतिक सन्तुलनको संकेत दिएको छ । कांग्रेस, माओवादी केन्द्र, र एमालेजस्ता पुराना शक्तिहरूले आ–आफ्नो पकड कायम राखे पनि, कांग्रेस र एमालेले क्रमशः तीन–तीन वडा गुमाएका छन् । माओवादी केन्द्र र जसपाले भने आफ्नो उपस्थिति केही हदसम्म सुधार गरेका छन् ।
यो परिणाम पुराना शक्तिहरूको आधार बलियो रहेको देखाउँछ, तर समयसँगै सानो भए पनि शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन आउँदैछ । जसपाले दुई वटा वडामा जित दर्ता गरी आफ्नो उपस्थिति थप बलियो बनाएको छ भने अन्य साना दलहरू, जस्तै एकीकृत समाजवादी र नेमकिपा, स्थानीय तहमा प्रतिकात्मक उपस्थिति कायम गर्न सफल भएका छन् । “नयाँ शक्ति“ भन्ने नाराले प्रारम्भमा ठूलो आकर्षण प्राप्त गरेको थियो । विशेष गरी, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीजस्ता दलहरूले भ्रष्टाचारमुक्त र नयाँ राजनीति गर्ने वाचा गरेका थिए । तर, यस पटक पनि नयाँ शक्तिहरू पुरानै सत्ताको छायाबाट बाहिर निस्कन सकेनन् ।
जनताले ठूला र पुराना दलहरूमाथि गुनासो गरे पनि, जब स्थायित्व, विकास, र व्यवस्थापनको कुरा आउँछ, पुरानै संरचनाहरूले विश्वसनीयताको स्थान ओगटिरहेका छन् । नयाँ शक्तिहरूले चुनाव जित्न ठोस रणनीति, नीति निर्माणको क्षमता, र दीर्घकालीन दृष्टिकोण देखाउन आवश्यक छ । यो उपनिर्वाचनले नयाँ शक्तिहरूलाई अझै लामो यात्रा गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ । संगठनात्मक संरचना, जनताको विश्वास जित्ने नीति, र स्थानीय स्तरका मुद्दामा प्रत्यक्ष समाधानका उपायबिना नयाँ शक्तिहरू पुरानै शक्तिको वर्चस्वलाई तोड्न असमर्थ रहनेछन् ।
अन्ततः, उपनिर्वाचनको नतिजाले पुराना शक्तिहरूको बलियो पकड र नयाँ शक्तिहरूको संघर्षलाई स्पष्ट रुपमा उजागर गरेको छ । “नयाँ शक्ति“ को नारा उत्साहजनक भए पनि, व्यवहारिकतामा यो पुराना संरचनाभित्र नै सीमित रहन पुगेको देखिन्छ। यो वास्तविकता नयाँ दल र स्वतन्त्र उम्मेदवारका लागि गम्भीर आत्ममूल्यांकनको समय हो ।
