नेपालको मुस्ताङ जिल्लाअन्तर्गत पर्ने मुक्तिक्षेत्र र दैलेखका जिल्लाका विभिन्न स्थानहरुमा आफै आगोका लप्का बल्ने गर्दछन् । ती पहाडहरुमा बलिरहेका आगोका ज्वालाहरुलाई मानिस अखण्ड दीप भन्दछन् । कतिपय अन्धविश्वासीहरुले यसलाई अनेक अर्थमा व्याख्या गर्न पूजा समेत गर्ने गर्छन् । वास्तवमा यसरी आफै आगो बल्ने ती क्षेत्रहरुको जमिनमुनि प्राकृतिक ग्यास रहेको र विभिन्न कारणले गर्दा ग्यास चुहिएर बाहिर आउँदा आगोको लप्का निस्कने भूगर्भशास्त्रीहरुको ठम्याइ छ । दैलेखको दुल्लु क्षेत्रमा सबैभन्दा बढी यस्ता अखण्ड ज्वाला निरन्तर बलिरहेको देख्न सकिन्छ । तर पर्याप्त अध्ययन र उत्खननको अभावमा ती ग्यास भण्डाहरुको सही सदुपयोग हुन सकेको छैन ।
प्रकृतिमा स्वतः निर्माण भई जमिनमुनि भण्डार रहेको ग्यासलाई प्राकृतिक ग्यास भनेर चिनिन्छ । यो मुख्य रुपमा मिथेन ग्यास हो जुन खाना पकाउन प्रयोग गरिन्छ र लाइटरहरुमा पनि राखिएको हुन्छ । हाल विश्वमा जम्मा ४२० खर्ब घनमिटर जति प्राकृतिक ग्यासको भण्डार रहेको अनुमान गरिन्छ । प्राकृतिक ग्यासको इतिहास धेरै लामो रहेको छ । वैज्ञानिकहरुका अनुसार ईसापूर्व २०० देखि ६००० वर्षबीच पहिलोपटक इरानमा प्राकृतिक ग्यास पत्ता लागेको थियो ।
साभारः ‘अनौठा कुरा’ पुस्तकबाट
सांकेतिक तस्विर
