१. आफ्नी पत्नी, भोजन र धन यी तीनमा सन्तोष गर्नुपर्दछ तर अध्ययन तप र दान यी तीनमा कहिल्यै सन्तोष गर्नुहुँदैन ।
२. राजाको कर्तव्य हो कि उनले आफ्ना प्रजालाई पापकर्म तर्फ बढ्न नदिऊन्, पुरोहित अथवा मन्त्रीको कर्तव्य हो कि उनी राजालाई पापकर्ममा प्रवृत्त हुन नदिऊन्, पतिको कर्तव्य हो कि आफ्नी पत्नीलाई गलत बाटोमा लाग्न नदिऊन्, तथा गुरुको कर्तव्य हो कि आफ्नो शिष्यलाई पापकर्म गर्न नदिऊन् । यदि तिनीहरुले त्यसो गरेनन् भने राजाले प्रजाको पुरोहितले राजाको, पतिले पत्नीको र गुरुले आफ्ना शिष्यको पाप स्वयम् भोग्नुपर्दछ ।
३. विषय भोग मुक्तिमा बाधक र जीवन नाशक धमिरा झैँ छ । क्षमा, दया, सरलता, सच्चाई जीवनका लागि अमृत छन् ।
४. जसले आफ्नो वर्गलाई छोडेर अर्काको आश्रय लिन्छ त्यो स्वयम् नष्ट हुन्छ जसरी पापले राज्यलाई नष्ट गर्छ ।
५. मनलाई विषयहीन अर्थात् माया–मोहबाट मुक्त गरेर नै मोक्षप्राप्ति हुन सक्छ, किनकि मनमा विषय–वासनाको आवागमनका कारण नै मानिस माया–मोहको जालमा आसक्त रहन्छ । अतः जीवन–मरणबाट मुक्त भई मोक्ष प्राप्त गर्नका लागि मनले विकाररहित हुनु आवश्यक छ ।
६. मनको इच्छा अनुसार सुख कसलाई प्राप्त हुन्छ ? यसबाट यो सिद्ध हुन्छ कि ‘दैव’ को वशमा सबथोक छ । अतः सन्तोषकै आश्रयमा जानुपर्दछ । सन्तोष सबभन्दा ठूलो धन हो । सुख र दुःखमा उसले समरस रहनुपर्दछ । भनिएको पनि छ कि— जुन विधिले राख्छन् राम, त्यही विधिले रहनु ।
साभारः ‘महापुरुषहरुका अमर वाणी’ पुस्तकबाट
