प्रतिनिधिसभाको ठूलो दल नेपाली कांग्रेसको १५ औं महाधिवेशन आउन अब एक वर्ष मात्र बाँकी छ । पार्टी भित्रका प्रभावशाली मानिएका नेताहरु सभापतिका लागि दैडधुपमा लागिसकेका छन् । तर पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाले भने आफु प्रधानमन्त्री भएपछि मात्रै महाधिवेशन प्रक्रीय सुरु गर्ने तयारी आन्तरिक तयारी गरेको बुझिएको छ । सभापति देउवाले आफू प्रधानमन्त्री भएपछि मात्रै महाधिवेशनको प्रक्रिया सुरु गर्ने उनि निकट नेताहरू बताउँछन् ।
वर्तमान गठबन्धन सरकार निर्माणका बेला नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमालेबीच भएको सात बुँदे सहमतिमा २०८३ असारसम्म एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री हुने र त्यसपछि आम निर्वाचनसम्म कांग्रेस सभापति देउवा प्रधानमन्त्री हुने उल्लेख छ । यही सहमति देखाएर वर्तमान केन्द्रीय समितिमा ८० प्रतिशत बढी हिस्सा होल्ड गरेका सभापति देउवाले २०८३ असारपछि मात्रै पार्टीको महाधिवेशनको प्रक्रिया सुरु गर्ने आन्तरिक तयारी गरेका हुन् ।
देउवाले पार्टी नेतृत्वमा आफूको अन्तिम कार्यकाल भएकाले कांग्रेस र एमालेबीच भएको सहमति अनुसार प्रधानमन्त्री भएपछि मात्रै महाधिवेशन गर्ने चाहना राखेको उनी निकट एक पदाधिकारीले जानकारी दिए । कांग्रेस विधानमा एक व्यक्ति दुई कार्यकालमात्रै सभापति बन्न पाइन्छ । देउवाको यो दोस्रो कार्यकाल भएकाले अबको महाधिवेशनमा विधान अनुरुप सभापति बन्न पाउँदैनन् । देउवामा आफू प्रधानमन्त्री नहुँदै पार्टी महाधिवेशन गरेमा संसदीय दलको नेताबाट कतै हट्न पर्ने हो कि भन्ने डर छ । अहिले नै नेता डा. शेखर कोइरालाको नेतृत्वमा संसदीय दलको नेता परिवर्तन गर्ने कसरत भइरहेको छ । त्यो बुझेर देउवाले त्यस्तो रणनीति अघि सारेको हुनसक्ने नेताहरू बताउँछन् ।
कांग्रेसको वर्तमान केन्द्रीय समितिको कार्यकाल आगामी मंसिरमा सकिन्छ । अर्थात नियमित रूपमा कांग्रेसको १५ औं महाधिवेशन आगामी मंसिरभित्र गरिसक्नुपर्छ । तर, कांग्रेसको इतिहासमा अहिलेसम्म नियमित रूपमा ४ वर्षमै महाधिवेशन भएर नेतृत्व हस्तान्तरण भएको रेकर्ड देखिन्न । त्यही दृष्टान्त देखाएर देउवाले पनि विधानले दिएको अधिकार प्रयोग गरी केन्द्रीय कार्यसमितिको बहुमतले वर्तमान कार्यसमितिको म्याद एक वर्ष थप्ने तयारीमा छन् । केन्द्रीय समितिमा देउवाको ८० प्रतिशत होल्ड रहेकाले सहजै पास हुने अवस्था छ । एक वर्ष समय थपिएको बेलामा कांग्रेस एमाले सहमतिमा दरार नआएमा देउवा प्रधानमन्त्री बनिसक्छन् । त्यसपछि महाधिवेशनको प्रक्रिया सुरु हुनेछ । जुन देउवाले आफू निकटस्थ नेताहरूलाई बताउँदै आएका छन् ।
महाधिवेशन लम्याउने योजना अनुरुप नै देउवाले आफ्नो उत्तराधिकारी तोकेका छैनन् । देउवा मौन बस्दा उत्तराधिकारी नतोक्दा उनको समूहका प्रभावशाली नेताहरु भने छटपटीमा छन् । देउवापछि उनको समूहबाट उपसभापति पूर्णबहादुर खड्का, पूर्व उपसभापति विमलेन्द्र निधि र प्रकाशमान सिंह सभापतिका प्रबल दाबेदार हुन् । खड्का महामन्त्री हुँदै १४ औं महाधिवेशनमा देउवा प्यानलबाटै उपसभापति जितेका नेता हुन् ।
टीममा रहेर लामो समयदेखि साथ दिएकाले सभापतिको दाबेदार स्वतः आफू भएको खड्काको बुझाइ छ । तर, देउवाले कुनै वचन दिएका छैनन् । निधि १३ औं महाधिवेशनपछि देउवाले मनोनीत गरेका उपसभापति हुन् । तर, निधि १४ औं महाधिवेशनमा देउवाले उम्मेदवार बनाएपछि उनकै काउन्टरमा सभापतिमा उठे । दोस्रो चरणमा भने उनले देउवालाई नै सहयोग गरेका थिए । पूर्व संस्थापनबाट आएका सिंहले पनि देउवालाई काउन्टर दिएर दोस्रो चरणमा उनैलाई मत दिएका थिए ।
शेखर कोइरालाविरुद्ध दोस्रो चरणमा महाधिवेशनको प्रतिस्पर्धा पुग्दा निधि र सिंह दुवैले देउवालाई साथ दिएका थिए । यसैले राजनीतिक विरासतसमेत बोकेको परिवार भएको भन्दै यी दुवैले सभापतिमा आफूलाई समर्थन गर्न देउवामाथि दबाब बढाएको नेताहरू बताउँछन् । भावी नेतृत्वको विषय रणनीतिक भएकाले देउवा अहिले नै मुख खोल्न चाहँदैनन् ।
