स्वस्थानी ब्रतकथाको दोस्रो अध्यायमा प्राणीको सृष्टि वर्णन

सतीदेवीको अङ्ग पतन भएपछि देवीदेवताको बास रहेको विश्वासका आधारमा पुस शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्मको एक महिनाभर स्वस्थानी व्रतकथालाई आधार बनाएर नेपालका विभिन्न शक्तिपीठहरुको पूजा आराधना गर्ने गरिन्छ । सयौँ वर्षदेखि चलिआएको र वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले घर घरमा विधिपूर्वक रुपमा पूजापाठ गरिने यस स्वस्थानी व्रतकथालाई ३१ अध्यायमा विभाजन गरी कथालाई बुझ्न र पढ्न सजिलो बनाइएको छ ।
स्वस्थानी व्रतकथाको दोस्रो अध्यायमा स्कन्द कुमारजीले अगस्त्यमुनिलाई यो संसारको जीवन र जगतको कसरी सृष्टि भयो ? भन्ने विषयमा बताउनुभएको कुरा उल्लेख गरिएको छ ।
यो संसार जलमय छँदा विष्णु भगवान्का नाभिबाट सहस्रदल कमल उत्पन्न भयो । त्यस कमलमा बसी ब्रह्मा सृष्टि गर्ने विचार गर्दै थिए, त्यही अवसरमा विष्णु भगवान्को कानेगुजीबाट अत्यन्त पराक्रमी मधु र कैटभ नामका दुई वीर उत्पन्न भए । ती दुई दैत्यलाई विष्णुले युक्तिपूर्वक दुवैलाई मारेपछि तिनै दैत्यको बोसो समुद्रको जलमा जमेर पृथ्वी भइन्, मासुले पर्वत र हाडले पत्थर भयो । यो देखेर ब्रह्माले संसार सृष्टि गरे । पहिले चौध भुवन सृष्टि गरे, चतुर्दश भुवन र द्वीप सृष्टि गरे, त्यसपछि दिव्य बाह्र हजार वर्ष कठोर तपस्या गरेपछि महादेवबाट वर प्राप्त गरी पहिले शिवलोक, विष्णुलोक, ब्रह्मालोक, उमालोक, स्कन्दलोक र अनेक लोकहरुको सृष्टि गरे र प्राणीको सृष्टि गर्ने इच्छा भयो र मनले चिताउनसाथ कश्यप प्रभृत्रि एक सय ऋषि सृष्टि भए ।