मध्यपूर्व युद्धपछि इरानको आणविक कार्यक्रममाथि कडा अन्तर्राष्ट्रिय निगरानी आवश्यक रहेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय आणविक निगरानी निकायका प्रमुखले बताएका छन् । इरानले आणविक हतियार विकास नगरेको सुनिश्चित गर्न बलियो प्रमाणीकरण प्रणाली तत्काल लागू गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आइएइए) का महानिर्देशक राफेल ग्रोसीले शुक्रबार जापानमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै इरानको आणविक कार्यक्रममाथि प्रभावकारी र विश्वसनीय अनुगमन आवश्यक रहेको बताउनुभयो । अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्यका लागि भइरहेको व्यापक वार्तामा तेहरानको आणविक कार्यक्रम प्रमुख विवादका विषयमध्ये एक बनेको छ ।
ग्रोसीले हालै भएको अमेरिका–इरान सहमतिको मुख्य उद्देश्य इरानले आणविक हतियार विकास नगरेको सुनिश्चित गर्नु रहेको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार इरान सरकारले आफूहरू आणविक हतियार निर्माण गर्ने पक्षमा नरहेको स्पष्ट रूपमा जनाएको छ ।
तर केवल राजनीतिक प्रतिबद्धता पर्याप्त नहुने भन्दै उहाँले प्रभावकारी प्रमाणीकरण संयन्त्र आवश्यक रहेको उल्लेख गर्नुभयो । उहाँका अनुसार इरानको आणविक गतिविधिमाथि कडा र विश्वसनीय निगरानी सकेसम्म छिटो सुरु हुनुपर्छ ।
ग्रोसीले इरानको युरेनियम भण्डारणसम्बन्धी विषयमा अमेरिका र इरानबीच प्रारम्भिक समझदारी बनेपछि आइएइएले तेहरानसँग पुनः संवाद सुरु गरेको जानकारी दिनुभयो । उहाँले प्रारम्भिक स्तरका छलफल भइसकेको र निकट भविष्यमै प्राविधिक काम अघि बढ्ने अपेक्षा गरिएको बताउनुभयो ।
इरानले लामो समयदेखि आफूले आणविक बम निर्माण गर्ने प्रयास नगरेको दाबी गर्दै आएको छ । तेहरानले नागरिक प्रयोजनका लागि शान्तिपूर्ण आणविक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने आफ्नो अधिकार कायम रहेको अडान पनि दोहो¥याउँदै आएको छ ।
गत वर्ष इजरायलसँग भएको १२ दिने युद्धपछि इरानी संसद्ले पारित गरेको कानूनअनुसार तेहरानले गत जुलाईदेखि आइएइएसँगको सहकार्य स्थगित गरेको थियो । त्यसयता अन्तर्राष्ट्रिय निरीक्षण र अनुगमनको विषय थप संवेदनशील बनेको छ ।
अमेरिका र इरानबीच नयाँ सहमतिका लागि वार्ता जारी रहेका बेला इरानको आणविक कार्यक्रममाथिको निगरानी र पारदर्शितालाई लिएर अन्तर्राष्ट्रिय चासो अझ बढेको छ ।
