काठमाडौं । २०७८ साउन १ गते त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उड्नासाथ पोखरातर्फको ‘फेरी फ्लाइट’मा दुर्घटनाग्रस्त भएको सौर्य एयरलाइन्सको विमान दुर्घटना केवल एक प्राविधिक असफलता नभई संस्थागत लापरबाही र नियामक कमजोरीको प्रतिविम्ब हो भन्ने गम्भीर निष्कर्ष छानबिन आयोगले सार्वजनिक गरेको छ।
१८ जनाको ज्यान गएको उक्त दुर्घटनाबारे आयोगले शुक्रबार बुझाएको प्रतिवेदनमा विमान कम्पनी, पाइलट र नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण — तीनै पक्ष दोषी ठहरिएका छन्।
प्रतिवेदन अनुसार जहाजले अत्यधिक तीव्र पिच र गलत गतिको आधारमा टेकअफ गर्दा ‘डिप स्टल’ मा गएको थियो, जसले नियन्त्रण गुमाएर जमिनमा ठोक्किन पुग्यो। टेकअफका लागि प्रयोग गरिएको ‘स्पीडकार्ड’ नै गलत थियो, र यो न स्वीकृत थियो न परीक्षण। यस्तो गम्भीर त्रुटी कसैको नजरमा नपर्नु वायुसेवा कम्पनीको कार्य प्रणालीप्रतिको गम्भीर प्रश्न हो।
फेरी फ्लाइट भनेको मर्मतको लागि जहाज लैजाने उडान हो, जसमा यात्रु राख्न पाइँदैन। तर सौर्यले नियम तोड्दै कर्मचारीबाहेक अन्य व्यक्ति पनि चढाएको पाइएको छ। कार्गो ह्यान्डलिङदेखि यात्रु सुरक्षा र विमान लोडिङसम्मका सबै प्रक्रियामा बेवास्ता गरिएको थियो — प्रज्वलनशील वस्तु र औजार क्याबिनमै राखिएको देखिन्छ।
जहाज उडाएका क्याप्टेनले रोटेसन मापदण्डभन्दा बाहिर गएर जहाजलाई तीव्र गतिमा माथि उठाउने गरेका थिए। त्यो दिन पनि उनले एकदमै उच्च पिचरेट कायम गरेका थिए, जुन अन्ततः असन्तुलनमा परिणत भयो। चालकदलका सदस्यहरूले नियमित तालिम नलिएको, उडान योजना सही रूपमा नबनाइएको, र पूर्वतयारी कमजोर भएको प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ।
नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले सौर्य एयरलाइन्सको जस्तो लापरबाहीप्रति निगरानी गर्न नसकेको दोष प्रतिवेदनले औंल्याएको छ। ‘नियमित अनुगमन भएको भए दुर्घटना टार्न सकिन्थ्यो,’ आयोगको टिप्पणी छ। प्राधिकरणले अनुमति दिनुअघि ‘फेरी फ्लाइट’को विशेष मापदण्ड पालना भयो कि भएन भनेर हेर्नुपर्ने भए पनि बेवास्ता गरेको पाइएको छ।
विमानस्थलमा आपतकालीन सुरक्षाका संरचना अधुरा थिए। उद्धार टोली एकदम ढिलो पुगेको थिएन तर पर्याप्त तयारी नहुँदा धेरैको जीवन जोगिन सकेन। नजिकको आपतकालीन गेट बन्द थियो, र दुर्घटनास्थलसम्म सवारीसाधनको सहज पहुँच थिएन।
सौर्य एयरलाइन्सको यो दुर्घटना कुनै एक व्यक्तिको भूल होइन — यो व्यवस्थापनदेखि नियमनसम्मको समष्टिगत लापरबाहीको परिणाम हो। त्रुटिपूर्ण अपरेसन, लापरवाहीपूर्ण उडान तयारी, कमजोर नियमन र आपतकालीन संयन्त्रको अपुगताले मिलेर एउटा असामयिक त्रासदी निम्त्यायो। अब प्रश्न उठेको छ — यस्तो दुर्घटना फेरि नहोस् भन्न ‘कसले’ जिम्मेवारी लिन्छ?
