अभिभावक बालबालिकाको पहिले र महत्वपूर्ण शिक्षक हुन् । अभिभावकले बोलेका वा गरेका क्रियाकलापबाट नै बालबालिकाले धेरै कुराहरु सिक्ने गर्छन् । प्रायः अभिभावक बच्चाले धेरै प्रश्न सोधिरहेका कारण रिसाउने तथा गाली गर्ने पनि गर्दछन् तर त्यो गलत हो । बालबालिकालाई गाली गर्ने तथा सजाय दिनु भनेको उनीहरुमाथि नकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्नु हो ।
त्यसकारण अभिभावकले हुर्किँदै गरेको आफ्नो सन्तानलाई सकारात्मक प्रतिकृया दिएर सुरुदेखि नै राम्रो व्यवहार गर्न सिकाउनुपर्छ । उनीहरुमा अनुसासन र सकारात्म सन्देश प्रवाह गर्नुपर्छ । अभिभावकले आफ्ना सन्तानलाई काम गर्दा अनुशासित भएर बस्न र राम्रो बाटो औंल्याउन सिकाउनुपर्छ । उनीहरुलाई गालीभन्दा पनि मायाले सम्झाउने वा बुझाउने गर्नुपर्छ । यसका साथै उमेरलाई लिएर तुलना गर्ने तथा झर्कने गर्नुहुँदैन । बालबालिकालाई सकारात्मक रुपमा प्रतिकृया नदिँदा वा उनीहरुलाई राम्रो गर्न नउक्साए उनीहरुको आत्मबल कमजोर हुन्छ ।
१. अभिभावक तथा शिक्षकको सकारात्मक प्रतिकृयाले बालबालिकाको आत्मबल बढाउँछ । आत्मबलले मानिसको व्यक्तित्व विकास गर्न मद्दत गर्दछ । भविष्यमा केही नयाँ गर्न, काममा जान, साथी बनाउँदा तथा पढाइजस्ता कुरामा पनि यसले असर पार्दछ । त्यसैले सानैबेलादेखि परिवारबाट सकारात्मक प्रतिकृया पाए उनीहरुको आत्मविश्वास बढ्दै जान्छ ।
२. बालबालिकाहरु सानैदेखि नै सम्वादमा पछाडि रहे उनीहरुको व्यवहार किशोर–किशोरी अवस्थामा पनि उस्तै हुन जान्छ । कोही कसैसँग सम्वाद गर्न हिचकिचाउने तथा सामाजिक कार्यमा भाग लिन कम हुन्छ । अभिभावकले सुरुबाटै उनीहरुलाई हरेक गतिविधिमा सहभागी भएपछि पनि कुराकानी गर्न सहज हुन्छ ।
३. बालबालिकाले अभिभावकले जे गर्छन्, त्यही सिक्छन् । अभिभावकले राम्रो सिकाए राम्रो सिक्छन् भने नराम्रो काम, गाली गर्ने तथा पिट्ने ग¥यो भने त्यही पछिसम्म सिक्ने गर्दछन् । चाइल्ड वेलफेयरका अनुसार यो खालको सिकाई एक पुस्तादेखि अर्को पुस्तासम्म हस्तान्तरण हुँदै जान्छ । बालबालिकालाई राम्रो सिकाउनु अभिभावनको दायित्व हो भने राम्रो सिके अभिभावकलाई पनि राम्रो मानिन्छ ।
४. कुनै पनि बालबालिकालाई सही र गलतको फरक नै थाहा हुँदैन र बालबालिका पर्फेक्ट पनि हुँदैनन्, उनीहरुले राम्रो–नराम्रो दुवै काम गर्छन् । यस्तो समयमा बालबालिकालाई सिकाउने तथा सकारात्मक भएर व्यवहार देखाउनुपर्छ । पिटेर वा गाली गरेर सम्झाउँदा उनीहरुले पनि त्यस्तै बानी सिक्ने र पुनः गल्ती गर्ने सम्भावना रहन्छ । उनीहरुको गल्तीलाई राम्ररी सम्झाएर सुधार गर्न सकिन्छ ।
५. यदि अभिभावकले बालबालिकाको राम्रो कुरा तथा गतिविधिलाई प्रशंसा गरेन भने उनीहरु खिन्न हुन्छन् । राम्रो काम गर्दा पनि सकारात्मक प्रतिकृया नदिए पछिबाट राम्रो गर्नै छाड्छन् । त्यसैले उनीहरुलाई स–साना उपलब्धीहरुमा पनि प्रशंसा गर्ने तथा अझै राम्रो गर्न उक्साउने तथा हौसला प्रदान गर्नुपर्छ । पढाइ तथा अन्य गतिविधिमा पनि राम्रो नभए उनीहरुलाई हौसला दिएपछि नतिजा राम्रो आउन सक्छ । बालबालिकालाई राम्रो बाटो हिँड्न सिकाउन अभिभावकले आफैं सकारात्मक प्रतिकृया दिएर हौसला प्रदान गर्न जरुरी हुन्छ ।
