नेपालकै दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका रुपमा सञ्चालनमा आएको चार वर्ष बितिसक्दा पनि भैरहवास्थित गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल अझै नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको पर्खाइमै छ ।
आधुनिक पूर्वाधार तयार भएपनि विमानस्थल सुनसान छ । त्यसैले यतिबेला जनस्तरमा समस्या यात्रुको हो कि सरकारी नीतिको भन्ने वहस चर्किएको छ ।
विमानस्थल बाहिरबाट हेर्दा सबै तयारी पूरा भएको देखिन्छ । आधुनिक टर्मिनल, अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डको रनवे, अध्यागमन, सुरक्षा व्यवस्था सबै तयारी अवस्थामा देखिएपनि त नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान हुन सकेको छैन् ।
चार वर्षअघि ठूलो अपेक्षाका साथ सञ्चालनमा आएको यो विमानस्थल अहिले सुनसान देखिन्छ । बेलामौका चार्टर उडान आउने गरेपनि नियमित अन्तर्राष्ट्रिय जहाज भने अझै फर्किएका छैनन् ।
विमानस्थल प्रशासनका अनुसार पछिल्लोपटक थाई एयर एसियाले बैंकक–भैरहवा उडान सञ्चालन गरेको थियो । तर मार्चपछि त्यो पनि बन्द भयो । अहिले अक्टोबरसम्म कुनै नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान छैन ।
गौतमबुद्ध अन्र्तराष्ट्रिय विमानस्थल निमित्त महाप्रबन्धक श्यामकिशोर साह अनुसार समस्या यात्रु नै नहुनु होइन । यात्रुलाई जहाजसम्म ल्याउने प्रणाली कमजोर हुनु हो । साहका अनुसार काठमाडौं केन्द्रित ट्राभल एजेन्सी र जनरल सेल्स एजेण्ट—जिएसएले भैरहवाबाट उडान प्रवद्र्धनमा अपेक्षित भूमिका खेलेनन् ।
नेपालका अधिकांश अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन्सका जिएसए काठमाडौंमै केन्द्रित छन् । त्यसैले टिकट बिक्रीदेखि यात्रु व्यवस्थापनसम्मको सम्पूर्ण व्यापार राजधानीमै सीमित छ ।
यसको प्रत्यक्ष असर भैरहवामा परेको छ । विमानस्थल प्रशासनले अर्को प्रश्न आफ्नै राष्ट्रिय ध्वजावाहकप्रति उठाएको छ । नेपाल एयरलाइन्स र हिमालयन एयरलाइन्सले नियमित उडान सुरु गरेको भए विदेशी कम्पनीलाई समेत सकारात्मक सन्देश जाने विश्वास विमानस्थल प्रशासनको छ ।
निजी क्षेत्र भने समस्या अझ गहिरो भएको बताउँछ । नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एण्ड ट्राभल एजेन्ट्स—नाट्टा—लुम्बिनी प्रदेशका अध्यक्ष चन्द्रबहादुर थापाका अनुसार सरकारले दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई चलाउने स्पष्ट नीति बनाउन सकेको छैन ।
उनका अनुसार काठमाडौंको अत्यधिक हवाई चाप कम गर्न बुद्ध सर्किट लक्षित उडान भैरहवामा केन्द्रित गर्नुपर्छ । त्यसका लागि भारतसँगको एयर सर्भिस सम्झौता पुनरावलोकन गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ ।
थापाका अनुसार भारतको ई–भिसा भएका विदेशी पर्यटक बेलहिया हुँदै भारत प्रवेश गर्न नपाउने व्यवस्थाले पनि बुद्ध सर्किटको सम्भावना कमजोर बनाएको छ ।
नेपाल उद्योग बाणिज्य महासंघ, लुम्बिनी प्रदेशका अध्यक्ष ठाकुर कुमार श्रेष्ठका अनुसार यो केवल रुपन्देहीको विमानस्थल होइन । नारायणीदेखि पश्चिमका लाखौँ नागरिकको साझा अन्तर्राष्ट्रिय प्रवेशद्वार हो ।
उनका अनुसार नेपाल एयरलाइन्सले दैनिक एउटा नियमित उडान सुरु गरिदिए मात्रै पनि बजारमा सकारात्मक सन्देश जानेछ । यात्रु उडान तत्काल सम्भव नभए कार्गो सेवा सुरु गर्नुपर्ने सुझाव पनि उनको छ ।
विमानस्थलमा अत्याधुनिक इन्स्ट्रुमेन्ट ल्याण्डिङ सिस्टम अर्थात् आईएलएस जडान गरिएको छ । कम दृश्यतामा पनि जहाज अवतरण गराउन सक्ने यो प्रणाली नेपालकै महत्वपूर्ण पूर्वाधार मानिन्छ । तर यसको केही प्रोटेक्सन क्षेत्र भारतीय भूभागमा पर्ने भएकाले आवश्यक सहमति अझै हुन सकेको छैन ।
गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा पूर्वाधारको अभाव छैन । सरकारले एयरलाइन्सलाई आकर्षित गर्न विभिन्न शुल्कमा छुट पनि दिएको छ । तर नियमित उडानका लागि आवश्यक नीतिगत निर्णय, भारतसँगको प्रभावकारी कूटनीतिक पहल, स्थानीय ट्राभल बजारको सशक्तीकरण र राष्ट्रिय ध्वजावाहकको सक्रियता अझै देखिएको छैन ।
यही कारण चार वर्षपछि पनि नेपालको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको प्रतीक्षामै छ ।
२०२१ सालमा घासे हवाई मैदानबाट सुरु भएको भैरहवाको बिमानस्थल ०२३ सालमा आन्तरिक बिमानस्थलको रुपमा हालको स्थानबाट सुचारु रहेको छ ।
२०७१ साल माघ १ गते तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले अन्र्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको शिलान्यास गरेका थिए । करिब ३५ अर्बको लागतमा निर्माण भएको बिमानस्थलको ०७९ जेठ २ गते तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेर बहादुर देउवाले उदघाटन गरेका थिए ।
करिब आठसय बिघामा फैलिएको बिमानस्थलमा तीन किलोमिटरको रनवे छ । फोर ई क्याटेगरीको बिमानस्थलमा नवौं क्याटेगरीको दमकलहरु छन् । त्रिभुवन अन्र्तराष्ट्रिय बिमानस्थल सरहको उडान र अवतरण हुन सक्ने चार वटा न्यारोबडी र एक वटा वाईडबडी गरि पाँच वटासम्म अन्तर्राष्ट्रिय जहाज पार्किङ्ग गर्न सकिन्छ ।
