काठमाडौँ – उमेर बढ्दै जाँदा शरीरसँगै मस्तिष्क पनि थकित हुँदै जानु स्वाभाविक मानिन्छ। तर वैज्ञानिकहरूले अब यस्तो उपाय पत्ता लगाएका छन्, जसले ५० वर्ष पार गरेका मानिसहरूलाई पनि आफ्नो मस्तिष्क सक्रिय, तीखो र स्वस्थ राख्न सहयोग पुर्याउनेछ।
शोधकर्ताहरूका अनुसार, शारीरिक सक्रियता, सृजनात्मकता र मानसिक संलग्नता भएका शौकहरू अपनाउँदा मस्तिष्कमा नयाँ स्नायु जडानहरू बन्ने र स्मरणशक्ति तथा सोच्ने क्षमतामा सुधार आउने देखिएको छ।
शौकहरू: मस्तिष्कका लागि शक्ति केन्द्र
मस्तिष्क स्वास्थ्य विशेषज्ञ डा. भोनेटा डोट्सन भन्छिन्, “जब हामी चित्र बनाउँछौं, संगीतमा रमाउँछौं वा नयाँ कुरा सिक्छौं, हाम्रो मस्तिष्क सक्रिय हुन्छ र आफूलाई समायोजन गर्ने नयाँ उपायहरू सिक्छ।”
मस्तिष्कलाई सक्रिय राख्ने ५ प्रभावकारी तरिका
१. एरोबिक व्यायाम
तेज हिँडाइ, पैदल यात्रा वा अन्य शारीरिक गतिविधिहरूले मस्तिष्कमा रगतको प्रवाह बढाउने काम गर्छ। अनुसन्धानहरू भन्छन्, “व्यायामले मस्तिष्कमा स्नायु वृद्धि कारक बढाउँछ, जसले स्मरणशक्ति सुधार्न मद्दत गर्छ।” ५० वर्षपछि पनि नियमित व्यायामले दिमागलाई जस्तै शरीरलाई पनि चपल राख्छ।
२. नृत्य
नृत्य गर्दा शरीर, भावना र सामाजिक सम्पर्क एकैसाथ जोडिन्छन्। यसले मस्तिष्कलाई समन्वय, स्मृति र निर्णय क्षमता जस्ता महत्वपूर्ण पक्षमा उत्तिकै सक्रिय बनाउँछ। विशेषज्ञहरूका अनुसार, “नृत्यले लचिलोपन मात्र होइन, आनन्द पनि दिन्छ, जसले दीर्घकालीन रूपमा मस्तिष्कलाई स्वस्थ राख्छ।”
३. संगीत
गीत सुन्नु, गाउनु वा नयाँ वाद्ययन्त्र सिक्नु — संगीतले मस्तिष्कका धेरै भागहरूलाई एकैचोटि सक्रिय बनाउँछ। विशेषगरी नयाँ वाद्ययन्त्र सिक्ने प्रक्रियाले चुनौती र सिकाइको सन्तुलन कायम राख्छ, जसले न्यूरोप्लास्टिसिटी (मस्तिष्कको अनुकूलन क्षमता) बढाउँछ।
४. बगैंचा बनाउने
फूल, तरकारी वा जडीबुटी रोप्नु केवल रमाइलो होइन, मस्तिष्कको लागि पनि लाभदायक छ। एक अध्ययनले देखाएको छ कि बगैंचासँग जोडिएको गतिविधिले स्मरणशक्ति र ध्यान केन्द्रित गर्न सक्ने क्षमतालाई बढावा दिन्छ। साथै, माटो र प्रकृतिसँगको सम्पर्कले मानसिक सन्तुलनमा पनि मद्दत गर्छ।
५. पढ्ने बानी
साप्ताहिक रूपमा पुस्तक पढ्ने बानीले बृद्ध व्यक्तिहरूमा पनि मस्तिष्कको भाषा केन्द्र सक्रिय राख्ने देखिएको छ। चाहे रहस्य, कल्पना वा जीवनी — पढाइले दिमागलाई उत्तिकै सक्रिय राख्छ, जति व्यायामले शरीरलाई।
