काठमाडौं – विश्व राजनीति र छिमेकी मुलुकहरूका पछिल्ला घटनाक्रमले पुनः एकपटक प्रमाणित गरिरहेको छ कि शक्ति सन्तुलन सधैं स्थिर रहँदैन। दुई ठूला छिमेकी मुलुकहरू तनावको संघारमा उभिएका बेला नेपाल भने आन्तरिक सत्तासंघर्षमा अल्झिएको छ। राष्ट्रिय हितभन्दा व्यक्तिगत र पार्टीगत स्वार्थलाई माथि राख्ने प्रवृत्तिले गर्दा नेपाल गम्भीर संकटको दिशातर्फ अग्रसर भइरहेको छ।
नेपालको इतिहास हेर्दा, द्वन्द्व र अशान्ति कुनै नयाँ कुरा होइन। १२ वर्षे सशस्त्र द्वन्द्वको तीतो अनुभूति अहिले पनि नेपाली जनताले बिर्सेका छैनन्। हजारौंको ज्यान गुम्यो, लाखौं विस्थापित भए, तर त्यो संघर्षले जनतालाई होइन, केही राजनीतिक पात्रलाई मात्रै सत्ताको शिखरमा पुर्यायो। ती पात्रहरू अहिले सरकार र प्रशासनको जिम्मेवारीमा छन्, तर जनताको जीवनस्तरमा खासै परिवर्तन आएको छैन।
आज फेरि क्षेत्रीय अस्थिरता बढेको छ। छिमेकी देशहरूबीचको कूटनीतिक सम्बन्ध चिसिँदै गएको छ, सिमानामा सैन्य गतिविधि तीव्र भएको छ। यस्तो अवस्थामा नेपालले राष्ट्रिय सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने हो। खुला सिमाना, भूराजनीतिक अवस्थिती र निर्भर अर्थतन्त्र भएका कारण नेपाल प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा असरमा पर्न सक्ने उच्च सम्भावना छ। तर दुर्भाग्यवश, देशको नेतृत्व भने सत्ता समीकरण र कुर्सी जोगाउने खेलमै व्यस्त छ।
महिनौंसम्म राष्ट्र बैंक गभर्नर नियुक्त नहुनु, महत्वपूर्ण मन्त्रालयहरूमा योग्यभन्दा ‘आफ्ना मान्छे’लाई राख्ने प्रवृत्ति, र संसदमा राष्ट्रिय सुरक्षाबारे कुनै बहस नहुनु — यी सबैले राज्यप्रति नेतृत्वको गैरजिम्मेवारीपन प्रस्ट पार्छ। सरकारले अहिले नै सम्भावित मानवीय संकटको पूर्व तयारी गर्नुपर्ने, आवश्यक स्रोतको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने र कूटनीतिक पहलमार्फत छिमेकीहरूसँग संवाद बढाउनुपर्ने आवश्यकता छ। तर यस्तो कुनै प्रयास देखिँदैन।
यसरी हेर्दा, नेपाल सत्ता प्राप्ति र जोगाइमा केन्द्रित राजनीतिको बन्दी बनेको देखिन्छ। सत्ताको खेलमा राजनीति मात्रै होइन, राष्ट्रको भविष्य नै दाउमा लागिरहेको छ। प्रश्न उठ्छ — के नेपाल अझै यस्तै राजनीतिक अकर्मण्यतामा अल्झिरहने हो ? कि यो संकटलाई अवसरमा बदल्दै राष्ट्रिय एकता, सुरक्षा रणनीति र समृद्धिको बाटो रोज्ने हो ?
अन्ततः नेतृत्वको जिम्मेवारी हो — जनताको सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्नु, राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्नु। छिमेकी युद्धको संघारमा हुँदा पनि आँखा चिम्लेर कुर्सीको खेलमा रमाउनु नेपालजस्तो सानो देशका लागि आत्मघाती हुन सक्छ। इतिहासले भोलि प्रश्न गर्नेछ — जब देश संकटमा थियो, तब नेतृत्व कहाँ व्यस्त थियो ?
नेपालका लागि अझै ढिलो भएको छैन। आजैबाट सचेत भएर राष्ट्रिय प्राथमिकतामा ध्यान केन्द्रित गर्ने हो भने, संकटलाई अवसरमा बदल्न सकिन्छ। तर त्यसका लागि राजनीतिक इच्छाशक्ति र दूरदृष्टि अनिवार्य छ — जुन अहिलेको नेतृत्वमा देखिँदैन।
