१) हिन्दूस्तानीमा एउटा यो प्रवृत्ति देखिन्छ कि मानिसहरु भूतकाललाई हेर्न चाहन्छन्, अगाडि होइन । ती त्यो उचाइतर्फ हेर्दछन् जहाँ कुनै बखत पुगेका थिए । त्यो उचाइतर्फ हेर्दैनन् जहाँ तिनलाई पुग्नु छ । यसरी हाम्रा देशवासी बितेको जमाना सम्झेर लामो श्वास तान्छन् । अघि बढ्नुको सट्टा जोसुकै आउँछन् तिनैको हुकुम मान्दछन् । विदेशी साम्राज्य आफ्नो बलमा त्यति निर्भर हुँदैत जति कि हामीहरुको दासतापूर्ण चिन्तनमा ।
२) निरोगी हुनु परमलाभ हो, सन्तोष परमधन हो, विश्वास ठूलो बन्धु हो, निर्वाण परमसुख हो ।
३) जुन देश वा जातिको ध्यान कर्मतर्फ लाग्दछ, कर्ममा अल्झिरहन्छ उसलाई लड्ने भिड्ने फुर्सद हुँदैन । जब मानिसले काम गर्दैन तब उसको मन यताता लाग्छ उसलाई अरुको ईश्र्या लाग्दछ । अरुले काम गरेको र उन्नति गरेको देख्दा नराम्रो लाग्दछ र यसैबाट झैझगडा पैदा हुन्छ ।
४) पहिल्यैदेखि मेरो यही विचार छ कि जातिको उन्नति तिनका नारीवर्गको अवस्थामा निर्भर हुन्छ । पूर्वकालमा हामीले देखेका छौँ कि भारतको स्वतन्त्रताको युद्धमा नारीको सहयोग कति सफल रहेको छ । तिनले ख्याति प्राप्त गरे र भविष्यमा तिनका लागि अनेक द्वार खुले ।
५) बाँच्नुको अर्थ परिवर्तित स्थिति अनुसार परिवर्तन हुनु हो । हरेक राजनीतिक आर्थिक वा सामाजिक पद्धतिको आफ्नै नियम हुन्छन् । धार्मिक वा सामाजिक नियम वा आचारमा नैतिक र आध्यात्मिक आचार पनि सम्मिलित छन् । जब प्रयोजन र पद्धति परिवर्तित हुन्छन्, तब पुराना नियम र आचार पनि टुट्दछन् र नयाँ नियमले तिनको स्थान लिन्छन् । विगत पचासवर्षमा कारीगरीको क्षेत्रमा यति तीब्र परिवर्तन भएको छ कि समाजको ढाँचा र आचार कत्ति पनि मिल्दैनन् ।
साभारः ‘महापुरुषहरुका अमर वाणी’ पुस्तकबाट
