काठमाडौं – अहिले आत्महत्या विश्वभरका लागि ठूलो समस्याका रुपमा खडा भएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्याङ्क अनुसार प्रत्येक वर्ष विश्वभर ७ लाख ३ हजार मानिस हाराहारी मानिसले आत्महत्या गर्छन् । यस आधारमा विश्वमा प्रत्येक ४० सेकेण्डमा एक जनाले आत्महत्या गरेको हुन्छ । यो आंकडा आफैमा भयावह हो । सन् २०१९ मा विश्व स्वास्थ्य संगठनले प्रकाशन गरेको रिपोर्टमा ७७ प्रतिशत आत्महत्या गरिब तथा विकासोन्मुख राष्ट्रमा हुने गरेको तथ्याङ्क छ ।
कस्तो छ नेपालमा आत्महत्याको अवस्था ?
तथ्याङ्क हेर्दा नेपालमा आत्महत्याको अवस्थाविकराल देखिन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्याङ्क अनुसार नेपालमा वार्षीक ७ हजारको हाराहारीमा आत्महत्याको घटना हुन्छ । आर्थिक वर्ष २०७६–७७ यता ४ वर्षमा नेपालमा २७ हजार २४७ जनाले आत्महत्या गरेका थिए ।
आत्महत्या गर्नेमा आर्थिक वर्ष २०७६–७७ मा ६ हजार २७७ जना, २०७७–७८ मा ७ हजार १३९ जना, २०७८–७९मा ६ हजार ८३८ जना र २०७९–८० मा ६ हजार ९९३ जना रहेका छन् । तथ्याङ्क अनुसार आत्महत्या गर्नेमा १५ हजार १४७ जना वायेश्क पुरुष छन् भने ९ हजार १६३ जना वायेश्क महिला छन् । यो अवधिमा १ हजार ८६४ जना बालिका र १ हजार ६६ जना बालकले आत्महत्या गरेका छन् ।
हालसम्मका आत्महत्याका घटना सबैभन्दा बढी झुण्डिएर भएका छन् । आर्थिक वर्ष २०७९–८०को तथ्याङ्क अनुसार नेपालमा ५ हजार ९५६ जना (८५.१७ प्रतिशत)ले झुण्डिएर आत्महत्या गरेका छन् । त्यसैगरी विख सेवन गरेर ९३२ जना (१३.३३ प्रतिशत),हामफालेर ४९ जना (०.७० प्रतिशत), डुबेर ३५ जना (०.५० प्रतिशत), हतियारको प्रयोग गरेर १५ जना (०.२१ प्रतिशत), आत्मदहनबाट ६ जना (०.०९ प्रतिशत)ले आत्महत्या गरेका छन् ।
आत्महत्याको कारण र रोकथामका रणनीति
भनिरहनु पर्दैन कुनै पनि मान्छेले त्यत्तिकै आफ्नो अमुल्य जीवन खेर फाल्दैन । आत्महत्याका पछाडि विविध कारण हुनसक्छन् । फ्रान्सेली समाजशास्त्री डरखाईमले आत्महत्याको सामाजिक कारण छ भन्ने सिद्धान्त दिएका छन् । मनोचिकित्सक डा. हेन्डिनले आत्महत्या केबल सामाजिक कारणले मात्र नभई मनोबैज्ञानिक तथा शारीरिक कारणहरुले पनि हुने गर्छ भन्ने कुरा प्रष्ट पारेका छन् ।
अहिले सम्मको तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दा उदासीनतालाई आत्महत्याको मुख्य कारण मानिएको छ । सामान्यतः धेरै दिक्दारी लाग्नु, मुडमा आवश्यकता भन्दा बढी उतारचढाव आउनु, आफूलाई एकदमै दयनीय अवस्थाको ठान्नु, जीवनप्रति रुचि नहुनु, भविश्यप्रति कुनै आशा नलाग्नु आदि उदासीनताका कारणहरु हुन् । रक्सी र अन्य लागूऔषधको प्रयोग आत्महत्याको अर्को कारण हो ।
आत्महत्याको तथ्याङ्क डरलाग्दो अवस्थामा देखिएको छ । त्यसैले आत्महत्या कम गर्न अभियान चलाउनु आवश्यक छ । आत्महत्या सम्बन्धि घटनाको अभिलेख बनाउने, आत्महत्याको घटनाको कुनैपनि सूचना सम्प्रेसन गर्दा अपनाउनु पर्ने सावधानीको बारेमा विज्ञहरुसँग छलफल गर्ने र त्यसबाट आएको निश्कर्षको कार्यान्वयन गर्दा पनि समस्या कम हुन्छ ।
