अहङ्कार भनेको एक हो ।
यस एकको अन्त गर्न सके एकान्त हुन्छ ।
अहंबाट मम (स्मृति) को जन्म हुन्छ ।
स्मृतिको पञ्चतत्वतिरको प्रवाह मन हो ।
मनले इन्द्रिय माध्यमबाट पञ्चविषय, पञ्चक्रियाको उपभोग गर्छ । यस विषय सम्बन्धबाट रागद्वेषको जन्म हुन्छ । यी रागद्वेष नै, भव प्रवाह हुन् । रागद्वेषका मूलमा, मन छ, मनका मूलमा स्मृति छ, स्मृतिका मूलमा अहं छ । अहंको मूलमा शून्यता छ, त्यै शून्यतामा अनन्तता छ । त्यो अनन्तताको आंशिक झलकबाट ‘मिथ्या धारणा’ को जन्म हुन्छ । जस्तै, बुद्ध, तीर्थङ्कर, अवतार, प्रोफिट आदिका अपूर्ण र काल्पनिक सिद्धान्तहरू अन्तःकरणका वृत्तिको आश्रय न लिई अनन्त शान्त पदमा बस्न सके सत्य, चैतन्य, परमानन्द, स्वरूपता शाश्वत छ, त्यहाँ स्वतन्त्रता छ ।
साभारः ‘विचारप्रवाह’ पुस्तकबाट
