मुस्ताङ। मुक्तिनाथ मन्दिर जान नसक्ने अशक्त, ज्येष्ठ नागरिक र उकालो उक्लन नसक्ने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक तथा दर्शनार्थीको हितलाई ध्यानमा राखी यहाँ ‘घोडचढीसेवा’ सञ्चालनमा आएको छ ।
झन्डै विलुप्त अवस्थामा पुगेको ‘घोडचढी’ सेवा सञ्चालनमा आएपछि यहाँका युवाले भरपुर रोजगारी मात्र होइन, यहाँस्थित मनाइने घोडपर्वका लागि अनिवार्य चाहिने घोडापालन संस्कृतिको समेत जगेर्णभएको छ ।
यसअघि दर्शनार्थी ओसारपसारका लागिे मोटरसाइकल सेवा जोखिमपूर्ण भएकाले सो सेवालाई विस्थापित गरी यहाँका समुदायले ‘घोडचढीसेवा’ पुनः सुरु गरेका हुन् ।
मोटरसाइकल सेवालाई विस्थापित गरी ‘घोडचढीसेवा’ सञ्चालनमा आएपछि मुक्तिनाथ रानीपौवा बजारक्षेत्रको व्यवसायमा थप चहलपहल बढेको छ, भने गाउँमा बरालिएका युवाले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् ।
मुक्तिनाथमा ‘घोडचढी’ सेवाबाट पर्यटक र तीर्थयात्रीलाई सशुल्क सेवा दिन थालेपछि सङ्कटमा पर्दै गइरहेका विभिन्न स्थानीय जातका घोडाहरुको संरक्षण हुन थालेका छन् ।
घोडामा चढाएर पर्यटक तीर्थयात्रीलाई मुक्तिनाथ पु¥याउने सेवा सञ्चालनले मुक्तिनाथ क्षेत्रका प्रायःले एक घर एक घोडा पालन सुरु गरेका छन् । पछिल्लो समय मुक्तिनाथ, खिङ्गा, झारकोट र छेङ्गुर गाउँका युवाले घोडाबाट तीर्थयात्री ओसारपोसार गरी राम्रो आम्दानी गर्न थालेका छन् ।
मुक्तिनाथ मन्दिरमा दर्शन गर्न जाने तीर्थयात्रीको सेवाका लागि चारगाउँका झन्डै एकसयभन्दा बढी घरधुरीले घोडा पालेको मुक्तिनाथ रानीपौँवाका स्थानीय घोडा व्यवसायी हर्क गुरुङले जानकारी दिनुभयो ।
मुक्तिनाथ मन्दिरबाट मन्दिरको ढोकासम्म तीर्थयात्री पु¥याएको नेपालीलाई रु चारसय र भारतीय पर्यटकलाई भारु चारसय शुल्क लिने गरिएको घोडा व्यवसायी गुरुङले बताउनुभयो ।
घोडा व्यवसायी हर्क गुरुङका अनुसार मुक्तिनाथस्थित चारगाँउमा कुरिया दर्ता भएका स्थानीयले मात्रै घोडाबाट मान्छे तीर्थयात्रीलाई सेवा दिन पाँउने नियम छ ।
घोडाबाट तीर्थयात्री ओसार्ने कामका लागि मासिक रु २० हजारदेखि रु ३० हजारसम्म पारिश्रमिक दिएर काममा खटाइने गरेको उहाँले बताउनुभयो । मुक्तिनाथमा रुकुम, रोल्पा, धादिङ र बागलुङलगायतका जिल्लाबाट उल्लेख्य युवाहरु घोडाबाट तीर्थयात्री ओसार्ने काममा व्यस्त हुनुहुन्छ ।
गुरुङका अनुसार स्थानीयलाई पनि वैकल्पिक आम्दानी, घोडाहरुको संरक्षण र जिल्ला बाहिरका युवाहरुलाई समेत रोजगारी प्राप्त भएको सुनाउनुहुन्छ । मुक्तिनाथमा झन्डै एकसयको सङ्ख्यामा युवाले घोडाबाट तीर्थयात्री पु¥याउने काममा लाग्नुभएको छ ।
सोही युवा समुहले तीर्थयात्रीहरुलाई डोलीमा चढाएर मुक्तिनाथ पु¥याउने सेवा समेत सञ्चालन गरेका छन् । डोलीमा बोकेर तीर्थयात्रीलाई मन्दिर पु¥याएको प्रतिव्यक्ति नेपालीलाई पाँचहजार रुपैयाँ र भारतीय पर्यटकलाई भारु चारहजार शुल्क लिने गरिएको छ ।
मुक्तिनाथमा घोडाबाट तीर्थ गर्ने यात्रीलाई सेवा दिन ‘घोडचढी’ सेवा समिति गठन गरिएको छ । समितिमा आबद्ध सबै घोडाहरु प्रत्येक दिन बिहान ७ बजे समितिमा हाजिर गराइसक्नुपर्छ । समितिमा हाजिर भएपछि मात्रै तीर्थयात्री बोक्न पाइने नियम छ ।
तोकिएको समय भित्र घोडासहित उपस्थित नभएमा उक्त व्यक्तिले त्यस दिन घोडामा तीर्थयात्री बोक्न नपाइने प्रावधान छ । दैनिक रुपमा कसैले घटीबढी नगरी दिनभरि घोडाबाट तीर्थयात्री ओसारेको आम्दानी बराबर भाग लगाएर बाडिन्छ ।
मुक्तिनाथका पर्यटन व्यवसायी सुरज गुरुङले घोडाबाट तीर्थयात्री ओसार÷पोसार गर्ने सेवाले वारागुङ मुक्तिक्षेत्रमा घोडाहरुको संरक्षण भईरहेको बताउँनुभयो
“एकातिर मुक्तिनाथ उक्लिन नसक्ने पर्यटकका लागि सेवा भएको र अर्कोतर्फ वैकल्पिक रोजगारीका साथै परम्परागत घोडाहरुको संरक्षण भएको छ । पर्यटन व्यवसायी गुरुङले भन्नुभयो ।”
“मुक्तिनाथमा घोडाले तीर्थयात्री ओसार्ने विकल्प नभएको भए यहाँ परम्परागत घोडाहरु लोप हुने अवस्था रहन्थ्यो, अहिले चाडपर्वमा घोडाहरु जुटाउन कुनै समस्या छैन । उहाँले भन्नुभयो । मुस्ताङमा यार्तुङ, तिजी, धज्याङलगायतका विभिन्न चाडपर्वमा अनिवार्य घोडाको आवश्यक पर्ने गर्छ ।
हिमाली संस्कृति र मौलिकतामा यहाँका घोडाहरुको महत्व र योगदान निकै ठूलो हुने गरेको जनप्रिय युवा क्लबका अध्यक्ष कैसाङ ठोक्या ठकुरीले उल्लेख गर्नुभयो ।
घोडाबिनाको चाडपर्व कल्पना गर्न नसकिने भएकाले हिमाली क्षेत्रको संस्कृति जोगाउन घोडाको आवश्यकता पर्ने अध्यक्ष ठकुरीले बताउनुभयो । अध्यक्ष गुरुङले यहाँ सदियौँदेखि पालिएका घोडाहरु सडकको विकासले चुनौती थपिएको भए पनि घोडाबाट तीर्थयात्री बोक्ने सेवाले स्थानीयलाई घोडापाल्न प्रेरित गरेको छ भन्नुभयो ।
