१३ अप्रिलको राति इरानले इजरायलमा मिसाइल आक्रमण गरेपछि मध्यपूर्वमा तनावको जोखिम थप बढ्न थालेकाे थियाे।
इरानको आक्रमणले इजरायललाई कुनै ठूलो क्षति पुर्याएको छैन तर इरानले प्रहार गरेको ३०० भन्दा बढी मिसाइलले दुर्गम स्थानबाट आक्रमण गर्ने क्षमतालाई उजागर गरेको छ।
इजरायलले गाजामा युद्ध लडिरहेको छ। यसले लेबनानको सीमा पारबाट हिजबुल्लाहको आक्रमणको पनि सामना गरिरहेको छ। त्यसैले यो हमलाका कारण अवस्था थप गम्भीर बनेको छ।
इजरायलका सेना प्रमुख लेफ्टिनेन्ट कर्नल हार्जेईले शनिबारको आक्रमणको जवाफ आफ्नो देशले दिने बताएपनि तर विस्तृत विवरण भने दिएनन्।
यसैबीच इरानका उपविदेशमन्त्री अली बगेरी कानीले आक्रमणको जवाफ केही घण्टामा नभई सेकेन्डमा दिइने बताएका छन्।
शुक्रबार राति इजरायलले इरानमाथि भीषण आक्रमण गरेकाे थियाे। त्यसबाट इरानका कैयाै सैन्य शिविरहरूलाई टार्गेट गरिएकाे र केही मानिसकाे मृत्यु भएकाे बताइएकाे छ। यद्यपि दुबै पक्षले क्षतिकाे एकीन विवरण भने सार्वजनिकरुपमा भनेका छैनन्। इरायलले आफ्नाे अस्तित्व रक्षाका लागि इरानमाथि आक्रमण गरेकाे दाबी गरेकाे छ भने अब जवाफी कारबाहीका लागि आफूहरूलाई अधिकार भएकाे भन्दै इरानले बदला लिने घोषणा गरेकाे छ।
इरान र इजरायल: सैन्य शक्तिमा को अगाडि?
धेरै स्रोतबाट इरान र इजरायलबीचको कसकाे सैन्य क्षमता छ भनेर अनुसन्धान गर्दा अझै पत्ता लगाउन सकिएकाे छैन। ती देशहरूले आफ्नाे क्षमताहरू गोप्य राखेका छन्।
इन्टरनेशनल इन्स्टिच्युट फर स्ट्राटेजिक स्टडीजले दुई देशका हतियार, मिसाइल र आक्रमण बलको तुलना गरेको छ। यसका लागि धेरै प्रकारका आधिकारिक र सार्वजनिक स्रोतहरू प्रयोग गरिएको छ।
स्टकहोम इन्टरनेशनल पिस रिसर्च इन्स्टिच्युट जस्ता केही अन्य संस्थाहरूले पनि देशहरूको सैन्य क्षमताको मूल्याङ्कन गर्छन्। तर आफ्नो सैन्य क्षमताको तथ्याङ्क सार्वजनिक नगर्ने देशहरूको सही मूल्याङ्कन गर्न गाह्रो छ।
यद्यपि, पीस रिसर्च इन्स्टिच्युट ओस्लोका निकोलस मार्स भन्छन् कि सैन्य क्षमताको मूल्याङ्कन गर्ने सन्दर्भमा आईआईएसएसलाई बेन्चमार्क मानिन्छ।
आईआईएसएसका अनुसार इजरायलको रक्षा बजेट इरानको भन्दा सात गुणा बढी छ।
आईआईएसएसका अनुसार २०२२ र २०२३ मा इरानको रक्षा बजेट ७.४ बिलियन डलर थियो। जहाँ इजरायलको रक्षा बजेट करिब १९ अर्ब डलर छ।
जीडीपीको तुलनामा इजरायलको रक्षा बजेट इरानको भन्दा दोब्बर छ।
टेक्नाेलाेजीमा काे छन् अगाडि?
आईआईएसएसकाे तथ्यांक अनुसार इजरायलसँग ३४० लडाकु युद्द गर्न तयार छन्। त्यसका साथै इजरायलसँग एफ-१५ विमान छ। जसले लामाे दुरूीसम्म चल्न सक्छ।
इजरायलसँग लुकेर युद्द गर्ने एफ–३५ लडाकु विमान पनि छ। जाे रडारकाे चकमा दिनसक्छ। र, तीव्रगतिमा हमला गर्ने हेलिकप्टर पनि छ।
त्यसैगरी इरानसँग ३२० जना लडाकु विमान छन्। उनीहरूसँग १९६० काे लडाकु विमान पनि छ। जहाँ एफ–४, एफ–५ र एफ–१४ जस्ता विमान पनि छ।
तर पीआरआईओका निकोलस मार्स भन्छन् कि यी पुराना विमानहरू कति उडान गर्न योग्य छन् भन्ने स्पष्ट छैन। किनभने तिनीहरूको मर्मत पार्टपुर्जा पाउन धेरै गाह्रो छ।
फलामको डोम र एरो प्रणाली
इजरायलका सेनाको मेरुदण्ड यसको फलामको डोम र एरो प्रणाली हो। मिसाइल इन्जिनियर उजी रहमान देशको रक्षा मन्त्रालय अन्तर्गत इजरायल मिसाइल रक्षा संगठनका संस्थापक हुन्।
जेरुसेलम इन्स्टिच्युट फर स्ट्राटेजी एन्ड सेक्युरिटीका वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता रहमानले भनेअनुसार गत शनिबार आइरन डोम र इजरायलका सहयोगीहरूले मिलेर इरानले प्रहार गरेको क्षेप्यास्त्र र ड्रोनलाई असफल पारेको थियो।
इरान इजरायलबाट कति टाढा छ?
इजरायल इरानबाट २१०० किलाेमिटर टाढा छ।
डिफेन्स आईका सम्पादक टिम रिप्लेका अनुसार यदी इजरायलले इरानमा हमला गर्ने हाे भने त्याे मिसाइलकाे साहारा लिनैपर्छ।
इरानको मिसाइल कार्यक्रमलाई मध्यपूर्वमा सबैभन्दा ठूलो र सबैभन्दा विविध मिसाइल परियोजना मानिन्छ।
अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्डका जनरल केनेथ म्याकेन्जीले २०२२ मा इरानसँग ३००० भन्दा बढी ब्यालिस्टिक मिसाइल रहेको बताएका थिए।
इरानको मिसाइल र ड्रोन
इरानले आफ्नो मिसाइल प्रणाली र ड्रोनमा धेरै काम गरेको छ। विशेषगरी छिमेकी देश इराकसँग सन् १९८० देखि १९८८ सम्मको युद्धमा उनले यस विषयमा काम सुरु गरेका थिए ।
यसले छोटो दूरीका क्षेप्यास्त्र र ड्रोनहरू विकास गरेको छ। इजरायलमा हालैका आक्रमणहरूमा यस्तै मिसाइल र ड्रोन प्रयोग गरिएको थियो।
साउदी अरेबियामा हुथी विद्रोहीले प्रहार गरेका क्षेप्यास्त्रहरूको अध्ययन गर्ने विश्लेषकहरूले ती इरानमा बनेको बताएका छन्।
साइबर आक्रमण
यदि त्यहाँ साइबर हमलाहरू भएमा इजरायलले बढी नोक्सान बेहोर्नु पर्ने हुनसक्छ किनभने इरानको प्रतिरक्षा प्रणाली प्रविधिको हिसाबले धेरै विकसित छैन।
त्यसैले इजरायलको सेनामाथि साइबर हमला भएमा इरानले ठूलो फाइदा लिन सक्छ।
इजरायली सरकारको नेशनल साइबर निर्देशनालयले साइबर आक्रमणको तीव्रता पहिलेभन्दा बढी हुन सक्ने बताएको छ।
यो तीन गुणा छिटो हुन सक्छ र हरेक इजरायली क्षेत्र आक्रमण गर्न सकिन्छ। किनभने युद्धका क्रममा इरान र हिजबुल्लाहबीचको सहकार्य बलियो भएको छ।
यसको प्रतिवेदन अनुसार अक्टोबर ७ देखि २०२३ को अन्त्यसम्म ३३८० साइबर आक्रमण भएको छ ।
इरानको सिभिल डिफेन्स अर्गनाइजेसनका ब्रिगेडियर जनरल गुलामरेजा जलालीले हालैको संसदीय चुनावअघि इरानले २०० साइबर हमलालाई असफल पारेको बताए।
डिसेम्बरमा इरानका पेट्रोल मन्त्री जावेद ओज्जीले साइबर आक्रमणका कारण देशभरका पेट्रोल पम्पहरूमा समस्या भएको बताएका थिए।
आणविक खतरा
इजरायलसँग आणविक हतियार रहेकाे मानिन्छ। तर त्यसको बारेमा स्पष्ट जानकारी भइसकेकाे छैन।
हुनत इरानसँग आणविक हतियार हुने सम्भावना कम छ। तर उनीहरूमाथि यस्तो हतियार बनाउन खोजेको आरोप छ। तर उनीहरूले यसलाई अस्विकार गरिरहेकाे छ।
इजरायल र इरानबीच चलिरहेकाे युद्ध
इरान र इजरायलबीच अहिलेसम्म आमनेसामने युद्ध भएको छैन। इजरायलले अन्य देशहरूमा इरानका धेरै प्रमुख सैन्य र राजनीतिक नेताहरूलाई निशाना बनाएको छ। यस्ता आक्रमण इरानमा पनि भएका छन्।
इजरायललाई यी आक्रमणको आरोप लगाइएको छ। इरानले अप्रत्यक्ष युद्धमार्फत इजरायललाई निशाना बनाउँदै आएको छ।
इजरायल र पश्चिमी देशहरूले इरानले हमासलाई हतियार, गोलाबारुद र तालिम उपलब्ध गराएको विश्वास गरिएकाे छ।
यमनका हुथी विद्रोहीहरू इरानको तर्फबाट छाया युद्ध लड्न जान्छन्, साउदी अरेबियाले उनीहरूमाथि आक्रमण गरेको मिसाइल इरानमा बनेको बताएको छ।
इराक र सिरियामा इरान समर्थक संगठनहरूको ठूलो प्रभाव छ।
इरानले सिरियाली सरकारलाई समर्थन गरेकाे छ। र, यो पनि भनिन्छ कि इजरायल आक्रमण गर्न सिरियाली भूमि प्रयोग गरिएको थियो।
बिबिसीकाे सहयाेगमा
