१. हाम्रो शरीरमा तीन नाडी छन् सुषुम्ना, इडा पिङ्गला । इडा बायाँतर्फ बग्दछ, पिङ्गला दायाँ तर्फ र सुषुम्ना मध्य नाडी हो जुन अन्तम् यात्राको मार्ग बनेर बगिरहेको छ । यो गुपत सरस्वती जस्तै छ । मेरुदण्डको दुवैतिर इडा र पिङ्गला अनि भित्रबाट सुषुम्ना नाडी बगिरहेका छन् । यी तीन नाडीको उद्गमस्थल त्यही कुण्ड हो र यो ज्यादै शक्तिशाली केन्द्र हो । योनी र गुदा पनि कुण्ड हुन् । यो पूर्णतः भौतिक छ । पृथ्वीका हर जीवको काम केन्द्र योनी आनन्द दिने क्षेत्रमा त्यस कुण्डबाट उठेको सानो कम्पन वा विद्युत प्रवाहले मानव तन मनलाई मोहित पारेको छ, जसका लागि मानिस पागलझैँ भएका छन् । तिमी कल्पना गर यदि त्यो सर्प (महामाया) जागेर बाह्र र पन्ध्रसम्म पुग्यो भने के हुन सक्दैन, सबथोक हुन सक्छ । तिनै महामायालाई जगाएर मार्कण्डेय अमर हुन सक्छ र महावतार, सर्वेश्वरानन्द, सुन्दरानन्द, लुटरिया बाबा, सोमबारी बाबा आदि महान् योगी बन्न सक्छन् भने तिमी किन नहुने ।
२. यो त समाधिमा जाने प्रथम सिँढी हो । यसलाई समातेर मानिसहरु अल्झिरहेका छन् । यहाँबाट अघि बढ्ने हो भने यसले पृथ्वीको र ब्रह्माण्डको यात्रा गराउँछ । यस ब्रह्माण्डमा जति पनि सक्रिय शक्ति छन् ती सबै त्यसै केन्द्रमा समाहित छन् । सुषुम्ना नाडीको मुख त्यस त्रिकोण योनी मण्डलको केन्द्रमा छ । यो मेरुदण्डको भित्रबाट माथितिर जान्छ । यो बन्द हुन्छ त्यसैले यसको शक्ति इडा र पिङ्गलाबाटै प्रवाहित भएर केन्द्र वा चक्रलाई छुँदै पूरै शरीरमा अविराम क्रियाशील रहन्छ । यही त्रिकोण योनीमण्डलमा एक अति सूक्ष्म विद्युत समान अति दिव्य शक्तिशाली नाडी बेरिएको छ जुन सर्प जस्तै छ । यो साढे तीन पटक बेरिएर आफ्नो पुच्छर आफ्नो मुखमा च्यापेर शंखका आकारमा सुतको छ । यही महामाया भगवती हो । जसलाई कुण्डलिनी शक्ति भनिन्छ ।
३. प्रकृति र मायाले आत्म स्वरुपको उदय हुन्छ । यसले गर्दा कर्मका संस्कार काटिन्छन् । तब प्रारब्ध मेटिन्छ । यसपछि जन्म–मृत्युभन्दा माथिको नित्यको स्थिति प्राप्त हुन्छ । भगवत प्राप्ति तब मात्र सम्भव छ जब जीव पशुवत् संस्कार पाएर त्यसभन्दा माथी उठोस् ।
४. यही कुण्डलिनी शक्ति यौनक्रियाको समयमा मात्र आन्दोलित हुन्छ, मात्र यसमा कम्पन्न हुन्छ, यसको निद्रा खुल्दैन । यही जगत जननी हो । यहीँबाट सृजन शुरु भएको हो । यो शक्ति जागेर मस्तिष्कलाई महिमा मण्डित पार्छ र बुद्धिलाई यति प्रकाशित गर्छ कि मानिसको दिव्य शक्ति जाग्दछ । शिव र शक्तिको जागरण हुन्छ तब शिवको समाधि भङ्ग हुन्छ तब दुवैको मिलन हुन्छ ।
साभारः ‘महापुरुषहरुका अमर वाणी’ पुस्तकबाट
