१) यद्यपि कलियुगमा सर्वत्र अधर्मको बोलवाला छ, तापनि ईश्वर भक्तका लागि यो सुअवसर हो । यसमा अढाई घडिमा नै परमात्माको साक्षात्कार हुन सक्छ । जसले कलियुगमा परमात्मा पाउन सकेन उसले कहिल्यै पाउने छैन । किनभने जो वैरागी चित्त लगाएर लगभग एक घण्टा पनि तपस्या गर्न सक्दैन उसले अन्य युगमा सैकडौँ वर्षसम्म तपस्या गर्न सक्छ भन्ने कुरा सम्भव र विश्वसनीय छैन ।
२) जुन भारतवर्षमा हामी रहन्छौँ त्यो जम्बूदीपको नवौँ भाग भारत खण्ड हो । भरत खण्ड कर्मभूमि हो र अन्य भूमि भोग भूमि हो । परमात्माका अवतारको चरणस्पर्शको सौभाग्य केवल यसै खण्डलाई प्राप्त छ । साढेतीन करोड तीर्थस्थान पनि यसै खण्डमा छन् । यसै खण्डमा तीन देवका तीन पुरी छन्— ब्रह्माको प्रयोग, विष्णुको मथुरा र शिवको काशी । पराविद्या–वेद, शास्त्र, उपनिवेश आदिको तत्वबोध तथा पराविद्या–ब्रह्माज्ञानद्वारा ब्रह्मतत्वको बोध पनि यहीँ हुन्छ । साथै परमात्माको जस्तो भक्ति यहाँ हुन सक्छ त्यस्तो अन्यत्र कहीँ हुन सक्दैन । मोक्ष प्राप्तिमा सहायक उपरोक्त चार पदार्थ पाएर पनि जसले मोक्ष प्राप्त गरेन त्यो अभागी हो ।
३) मनको सम्बन्ध सांसारिक क्रियाकलापसँग र आत्माको सम्बन्ध परमात्मासँग हुन्छ । आत्मा जबसम्म सुप्तावस्थामा रहन्छ मनको प्रेरणा अनुसार काम गर्दछ । आत्माको सुप्तावस्थालाई ‘जीव’ भनिन्छ । यही जीव जब मनको साथ छोडेर ईश्वरतर्फ उन्मुख हुन्छ तब ‘जाग्रत जीव’ नै आत्मा कहलाउँछ ।
४) आत्मा र मनमा विरोधाभास हुन्छ । मन विषयमा लिप्त रहने हुँदा यस्ता कार्य गरिदिन्छ कि जीवले नरकमा जानु पर्दछ र आत्माले त्यस्ता खराब कार्यको सधैँ विरोध गर्दछ । बुद्धिले सधैँ आत्माको अनुशरण गर्नुपर्दछ मनको हैन । जुन काममा आत्माको समर्थन प्राप्त हुँदैन त्यो काम गर्नु हुँदैन ।
५) विश्वलाई मिथ्या भन्न सकिन्न । ब्रह्म सत्य छन् र उनको सत्तायुक्त वस्तु मिथ्या हुन सक्दैन । अतः यो दृश्य जगत नश्वर हो तर मिथ्या होइन ।
६) सृष्टि तीन छन्— १. जीव— सृष्टि, उपास्यदेव क्षर पुरुष त्रिदेव— नारायण, तेत्तिसकोटी देवता आदि । यसमा त्रिदेवको बढी उपासना हुन्छ । पूर्णब्रह्मा परमात्माको उपासना पनि गर्न सक्दछन् । २. ईश्वरीय सृष्टि, अक्षर उपासक ३. ब्रह्म–सृष्टि, अक्षरातीत उपासक छन् ।
साभारः ‘महापुरुषहरुका अमर वाणी’ पुस्तकबाट
