काठमाण्डु- भारत र पाकिस्तानबीच ४ दिन चलेको द्वन्द्व युद्धविराम टुंगिए पछि दुवै पक्षले आफू विजयी भएको दाबी गरिरहेका छन् । उनीहरू युद्धमा आफू नै विजयी भएको दाबी गरेपनि दुवै पक्षले भने चीनको चर्चा गर्न छााडेको छैन ।
भारतसँग युद्ध लड्न चीनले पाकिस्तानलाई सघाएको चर्चा छ भने भारतले चीनको कटु आलोचनाा गरिरहेको छ । भारत र पाकिस्तानको युद्धमा चीन कहाँबाट प्रवेश गरेको त्यसको रोचक कथा छ । अहिले प्रतिरक्षा सामग्री उत्पादन गर्ने चिनीयाँ उद्योग पनि यो द्वन्द्वमा असामान्य विजेताका रूपमा देखा परेको छ ।
भारत शासित कश्मीरको पहलगाममा २२ अप्रिलमा भएको २६ जनाको निर्मम हत्याको प्रतिक्रिया भन्दै ७ मेमा भारतले पाकिस्तानभित्रका आतंकवादी पूर्वाधारमा हमला सुरु गरेपछि दुई देशबीच ४ दिनसम युद्ध चलेको हो । रतले ‘अपरेशन सिन्दूर’का रूपमा आतंकवादी हमलाको जवाफ दिएपछि दुवै पक्षबाट जबाफी सैन्य प्रहारहरू भएको थियो ।
त्यसमा ड्रोन, क्षेप्यास्त्र र लडाकु विमानहरू समावेश थिए । भारतले फ्रान्स र रुसमा निर्मित जेटहरू प्रयोग गरेको थियो भने पाकिस्तानले आफ्नो जे–१० र जे–१७ विमानहरू खटाएको थियो, जुन इस्लामाबादले बेइजिङसँगको सहकार्यमा उत्पादन गर्छ ।
दुवै पक्षले आफ्ना जेटहरू सीमा पार नगरेको र टाढाबाट एक अर्कामाथि क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको बताएका छन् ।
अमेरिकी अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै रोएटर्स समाचार संस्थाको एक रिपोर्टले पाकिस्तानले सम्भवतः भारतीय लडाकु विमानहरू विरुद्ध आकाशबाट आकाशमै प्रहार गर्ने क्षेप्यास्त्रहरू प्रहार गर्न चीनमा निर्मित जे–१० विमान प्रयोग गरेको जनाएको छ ।
पाकिस्तानले चिनियाँ अस्त्र प्रणालीहरूमा अत्यधिक भर परेर जित हासिल भएको दाबी गरेको देखिएपछि केही विज्ञहरूले त्यसलाई बेइजिङको रक्षा उद्योगको लागि उत्साहजनक अवस्थाका रूपमा हेरेका छन् ।
अन्य कतिपय भने उक्त दाबीसँग असहमत छन् । कतिपय विज्ञहरू यसलाई चिनियाँ हतियार उद्योगको लागि यो एआईमा
आधारित चिनियाँ च्याटबोट डीपसीकले उक्त क्षेत्रमा हलचल ल्याइदिएजस्तै ‘डीपसीक मुमेन्ट’ भनेका छन् ।
‘यो लडाईँ चिनियाँ अस्त्र उद्योगको लागि एउटा ठूलो विज्ञापन थियो । अहिलेसम्म चीनले लडाइँमा आफ्ना प्रणालीहरू परीक्षण गर्ने कुनै अवसर पाएको थिएन,’ चिनियाँ जनमुक्ति सेनाका सेवा निवृत्त वरिष्ठ कर्णेल झाउ बोले भन्छन् ।
बेइजिङस्थित ती विश्लेषकले हवाई द्वन्द्वको नतिजाले चीनसँग रहेका केही प्रणालीहरू अन्यजस्तै वा त्योभन्दा राम्रो भनेर देखाएको बताउँछन् ।
भारत–पाकिस्तान द्वन्द्वमा आफ्ना लडाकु विमानको प्रदर्शनका खबरपछि गत साता जे–१० जस्ता लडाकु विमान निर्माण गर्ने चिनियाँ एभिक छेन्दु एयरक्राफ्ट कम्पनीको शेयर ४० प्रतिशत सम्मले बढेको थियो ।
बेइजिङले समेत जे–१० ले राफेलसहित भारतीय लडाकु विमानहरू खसालेको भन्ने विवरणमा कुनै टिप्पणी गरेको छैन तर जे–१० ले पश्चिमा अस्त्र प्रणाली खसालेको अपुष्ट विवरणहरूले चिनियाँ सामाजिक सञ्जालमा खुसीयाली र विजय भाव मच्चिएको देखाउँछ ।
चीनका लागि पाकिस्तान एक रणनीतिक र आर्थिक साझेदार हो । बेइजिङले आफ्नो चीन–पाकिस्तान आर्थिक करिडोरको हिस्साको रूपमा पाकिस्तानमा पूर्वाधार निर्माण गर्न ५० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी लगानी गरिरहेको छ ।
पाकिस्तानी सुरक्षा विशेषज्ञ इम्तियाज गुल भर्खरको भारत–पाकिस्तान द्वन्द्वमा चीनका कारण महत्तवपूर्ण अन्तर उत्पन्न भएको ठान्छन् । ‘त्यो देखेर भारतीय योजनाकारहरू तीनछक्क परे । सम्भवतः उनीहरूले आधुनिक युद्धमा पाकिस्तान र चीनबीच कति गहिरो सहकार्य छ भन्ने बुझेका थिएनन्,’उनी भन्छन् ।
विज्ञहरूका अनुसार यो महिना भएको लडाइँमा चिनियाँ जेटहरूको क्षमता कस्तो देखियो भन्ने कुरामा पश्चिमा देशहरूले उत्सुकतापूर्वक विश्लेषण गरेका छन् । किनभने अन्तर्राष्ट्रिय अस्त्र व्यापारमा त्यसको व्यापक प्रभाव पर्न सक्छ । अस्त्र निर्यात गर्ने देशमध्ये संयुक्त राज्य अमेरिका सबैभन्दा अग्र स्थानमा छ भने चीन चौथो स्थानमा छ ।
चीनले प्रायःजसो म्यान्मार र पाकिस्तानजस्ता विकासोन्मुख देशहरूलाई अस्त्र बेच्छ । पहिला चिनियाँ अस्त्रशस्त्रहरू कम गुणस्तरका हुने र तिनमा प्राविधिक समस्या हुने भनेर आलोचना हुने गथ्र्यो ।
विवरणहरूका अनुसार सन् २०२२ मा बर्मेली सेनाले प्राविधिक समस्या देखा परेको भन्दै आफ्ना कैयौँ जेएफ–१७ लडाकु विमान प्रयोग गर्न छोड्यो। ती जेटहरू चीन र पाकिस्तानले संयुक्त रूपमा बनाएका थिए ।
नाइजिरियाको सेनाले पनि चीनमा बनेका एफ–७ लडाकु विमानमा कैयौँ प्राविधिक गडबडी देखा परेको जनाएको थियो ।
पाकिस्तानी सेनासँग चीनबाट ल्याइएको एचक्यू ९ हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली भए पनि भारतीय जेटहरूले कैयौँ क्षेप्यास्त्र, गोलीगट्ठा र ड्रोन प्रहार गरेको थियो ।
भर्खरै उत्पन्न भएर सेलाएको भारत–पाकिस्तान द्वन्द्वबारे बेइजिङले टिप्पणी नगर्ला तर ऊ चिनीयाँ उत्पादनका अस्त्रशस्त्र पश्चिमा देशका उत्पादनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न तयार भएको देखाउन चाहन्छ ।
चीनले पाकिस्तानलाई आपूर्ति गरेका जेटहरू केही पुराना मोडलका हुन् भन्ने कुरा भारतलाई थाहा छ । बेइजिङले अझ उन्नत र रेडारलाई छल्न सक्षम जे–२० फाइटर जेट प्रयोग गर्न थालिसकेको छ ।
