नेपालले सन् २०१७ मा चिनियाँ महत्त्वाकांक्षी परियोजना बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ) मा हस्ताक्षर गरेपछि यसलाई निकै उपलब्धिका रूपमा प्रचार गरियो। तर बीआरआई सम्झौताका ६ वर्ष बितेका छन्।
उता एमसीसी संसद्बाट पारित भएर कार्यान्वयनमा चरणमा गइसक्यो। बीआरआई सम्झौताबाट नेपालले सहयोग र लगानीको अपेक्षा गरेको थियो, त्यसमा प्रगति शून्यप्रायः छ। बीआरआई कागजमा सीमित छ। बीआरआईका कतिपय सर्त र यसका प्रावधानका कारण नेपालमा यो परियोजना कार्यान्वयन हुनेमै आशंका उत्पन्न हुन थालेको छ।
नेपालसँग सन् २०१७ मा सम्झौता हुँदाका बखत पनि बीआरआई विशुद्ध पूर्वाधार र कनेक्टिभिटीका क्षेत्रमा लगानी गर्ने चिनियाँ परियोजनाकै रूपमा थियो। तर कालान्तरणमा चीनले बीआरआईलाई रणनीतिक रूपमा अगाडि बढाउन खोजेको देखिन्छ। अहिले नेपाल पनि बीआरआई पुर्णरुपमा अपनाउन हिचकिचाएको छ ।
नेपालले चीनको बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ बीआरआई पूर्ण रूपमा अपनाउन हिचकिचाउने कारण आर्थिक, राजनीतिक र रणनीतिक चिन्ताहरु हुन्ः
– ऋणको चिन्ताः बीआरआई परियोजनाहरूले अस्थिर ऋणको बोझ ल्याउन सक्छ भन्ने चिन्ता छ। श्रीलङ्काजस्ता देशहरूले बीआरआई परियोजनाका कारण सामना गरेको ऋण सम्बन्धी चुनौतीहरूका उदाहरणले नेपाललाई चीनसँग अत्यधिक ऋणमा नपर्न सतर्क बनाएको छ।
– सार्वभौमसत्ता र निर्भरताः बीआरआई कोष स्वीकार गर्दा परियोजनाको छनोट र व्यवस्थापनमा चिनियाँ प्रभाव बढ्छ, जसलाई केही नेपालीहरूले राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ताको खतरा रूपमा लिन्छन्। चिनियाँ लगानीमा अत्यधिक निर्भरता रहनाले चीनले नेपालको आन्तरिक मामिलामा बढी भूमिका खेल्न सक्छ भन्ने चिन्ता छ।
– भारतको प्रभावः नेपालसँग भारतसँग ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, र आर्थिक सम्बन्ध बलियो छ, र भारत स्वयं बीआरआई प्रति सचेत छ किनभने यसले चीनको क्षेत्रीय प्रभावलाई बढाएको छ। भारत नेपालको मुख्य व्यापार साझेदार र ट्रान्जिट मार्ग भएकोले, नेपालले भारत र चीनसँगको सम्बन्ध सन्तुलनमा राख्नुपर्छ। बीआरआईमा पूर्ण रूपमा सामेल हुँदा भारतसँगको सम्बन्धमा तनाव आउने सम्भावना हुन्छ।
– पर्यावरणीय र सामाजिक चिन्ताहरुः बीआरआई परियोजनाहरू प्रायः ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरू हुन्, जसले महत्त्वपूर्ण पर्यावरणीय र सामाजिक प्रभाव पार्न सक्छ। कमजोर हिमाली पारिस्थितिकी प्रणाली भएको नेपालमा, ठूला निर्माण कार्यहरूले वातावरणीय क्षति, विस्थापन, र अन्य सामाजिक लागतहरू ल्याउन सक्छ भन्ने डर छ।
– शासन र पारदर्शितासम्बन्धी मुद्दाहरूःविश्वभरका धेरै बीआरआई परियोजनाहरू पारदर्शिता, भ्रष्टाचार, र कुप्रबन्धनका समस्याहरूको सामना गरिरहेका छन्। नेपाल सरकार र नागरिक समाज बीआरआई परियोजनाहरूमा पारदर्शिताको अभावको चिन्तामा छन्, जसले गर्दा भ्रष्टाचार बढ्ने वा प्रतिज्ञा गरिएका लाभहरू नआउने डर छ।
यद्यपि केही नेपालीहरूले बीआरआईलाई पूर्वाधार सुधारको अवसरको रूपमा हेर्छन्, यी चिन्ताहरूले नेपाललाई फाइदा र जोखिमको मूल्याङ्कन गर्दा सावधानीपूर्वक दृष्टिकोण अपनाउन प्रेरित गरेको छ।
