बेइजिङ— पछिल्लो दशकमा चीन विश्वभर पूर्वाधारको क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो लगानीकर्ताको रूपमा उभिएको छ। आफ्नो महत्वाकांक्षी बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) मार्फत, चीन ल्याटिन अमेरिकामा पूर्वाधार, ऊर्जा र अन्य क्षेत्रमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी र ऋणको प्रमुख स्रोतको रूपमा उभिएको छ। चीनले धेरै ल्याटिन अमेरिकी देशहरूसँग बलियो आर्थिक लगानी गरेको छ । यी लगानीलाई ‘ऋण जाल’ भन्दै अर्थशास्त्री र विश्लेषकहरूले पनि बीआरआई माथि ठूलो छानबिनको माग माग गरेका छन्।
चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले सन् २०१३ मा बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) को औपचारिक सुरुवात गर्नुअघि नै अर्जेन्टिना ऋणको जालमा फसेको थियो मा, क्रिस्टिना किर्चनरले चिनियाँ कम्पनीहरूद्वारा सञ्चालित टिएरा डेल फुएगो प्रान्तमा बन्दरगाह स्थापना गर्न चिनियाँहरूसँग सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेकी थिइन्। टिएरा डेल फ्युगोको बन्दरगाह स्टेशन सञ्चालन गर्ने कम्पनी अर्जेन्टिनामा रहेको भए पनि यसका सबै साझेदारहरू या त चिनियाँ कम्पनीहरू वा चीनद्वारा समर्थित कम्पनीहरू हुन्। शानक्सी कोल एण्ड केमिकल इन्डस्ट्री ग्रुप लिमिटेड कन्सुलर सुरक्षा भएको चिनियाँ राज्यको स्वामित्वमा रहेको कम्पनी हो। चिनियाँ केन्द्रीय सरकारको स्वामित्वमा छ। र तेस्रो साझेदार, शानक्सी सिन्यिडा इन्भर्सियोनेस सोसिएडाड डे रेस्पोन्सबिलिडाड लिमिटाडा, अर्जेन्टिनाको कम्पनीको रूपमा दर्ता भए पनि यसको निर्देशक बोर्डमा चिनियाँ सरकारका सदस्यहरू छन्। तर यस सम्पूर्ण कथामा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र उत्तिकै रोचक पात्र लिन युन यो हुनु पर्छ, जसले यस पोर्ट परियोजनाको वास्तविकतामा मुख्य भूमिका खेलेको थियो।
लिन युन यो, जसलाई फर्नान्डो लिन वा लुइस फर्नान्डो लिन पनि भनिन्छ, ब्यूनस आयर्स, रियो ग्रान्डे र रोजारियोमा एक प्रसिद्ध व्यक्तित्व हो। शान्सी इन्भेष्टमेन्टका अध्यक्ष हुन् । उहाँ रियल स्टेट लेनदेन, रेलवे अनुबंध, लिथियम क्षेत्रमा लगानी, र उच्च—स्तरीय सरकारी अधिकारीहरूसँग भेटघाटहरू सहित विभिन्न महत्त्वपूर्ण व्यापारिक कारोबारहरूमा संलग्न छन् । २०१५ मा, फर्नान्डो लिनले रियो ग्रान्डेको पेट्रोकेमिकल पोल परियोजना भत्किएपछि अवरोधहरूको सामना गर्नुपरेको
योजना अनुसार बन्दरगाह निर्माण गर्न असफल भए पनि, लिनले परियोजनालाई पुनरुत्थान गर्ने प्रयास गरे तर बदलिएको सरकार र बजार अवस्थाका कारण चुनौतीहरू सामना गर्नुपरेको थियो। यद्यपि, पेरोनिज्म सत्तामा फर्किएपछि, लिनले तत्काल बन्दरगाह निर्माणमा आफ्नो ध्यान नवीकरण गरे, जबकि परियोजनाका अन्य पक्षहरू, जस्तै ग्यास आपूर्ति र लागत अद्यावधिकहरू अनिश्चित रहन्छन्।
यो मामलाले अर्जेन्टिना सरकार द्वारा उच्च स्तरको भ्रष्टाचारलाई पनि हाइलाइट गर्दछ, जसले चिनियाँ बन्दरगाह परियोजनालाई पुनः सक्रिय गर्न मात्र होइन तर यसको विरुद्धमा मुद्दा छोड्न पनि अनुमति दिएको छ। तर २०२२ मा, गभर्नर मेलेल्लाले परराष्ट्र मन्त्रालयको स्वीकृति बिना टिएरा डेल फ्युगोमा चिनियाँ बन्दरगाह परियोजना फिर्ता ल्याउन सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। उनले आफ्नो पूर्ववर्तीले सुरु गरेको मुद्दा पनि त्यागे। अर्जेन्टिनाको समूह मिर्गोरले रियो ग्रान्डमा नयाँ बन्दरगाह निर्माण गरिरहेको छ। यो दुई वर्षमा समाप्त हुनेछ र वर्तमान ट्राफिक ह्यान्डल गर्न पर्याप्त हुनेछ।
चिनियाँ बन्दरगाह पुनःसक्रिय हुनु संयोग मात्र नभएर चीनको योजनाबद्ध रणनीतिक कदम हो। यो बन्दरगाहले चीनलाई अन्टार्कटिकामा आफ्नो उपस्थिति बढाउन, ल्याटिन अमेरिकी माछा मार्ने क्षेत्रबाट लाभ उठाउने र यस क्षेत्रमा रणनीतिक खुट्टा राख्ने मौका दिनेछ। यद्यपि, यसले अर्जेन्टिना र यसका छिमेकीहरू जस्तै इक्वेडर, पेरु, चिली र उरुग्वे बीच दरार सिर्जना गर्नेछ, जसले आफ्नो प्राकृतिक स्रोतहरूमा चिनियाँ म्ध्ँ को हानिकारक प्रभावको बारेमा बारम्बार गुनासो गरेका छन्। इक्वेडर, जहाँ ग्यालापागोस टापुहरू छन्, चिनियाँ माछा मार्ने सबैभन्दा बढी प्रभावित देश हो। यी जहाजहरूलाई आफ्नो इइजेड मा प्रवेश गर्नबाट रोक्न विभिन्न माध्यमबाट प्रयास गरेको छ।
थप रूपमा, रियो ग्रान्डे बन्दरगाहले चीनलाई अन्टार्कटिकामा आफ्नो प्रभाव बढाउन अनुमति दिनेछ, जुन क्षेत्र अर्जेन्टिना, बेलायत र चिलीले दाबी गर्छन्। हाल, अन्टार्कटिकामा चीनको सबैभन्दा नजिकको टर्मिनल ब्राजिलको परानागुवा हो र सबैभन्दा नजिकको सैन्य टर्मिनल जिबूतीमा छ। अर्जेन्टिनाको बन्दरगाहले अन्टार्कटिकामा रहेको यसको सबैभन्दा ठूलो आधारमा ूग्रेट वालू नामको सुविधाजनक स्टपओभर प्रदान गर्नेछ र जमेको महाद्वीपमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्नेछ। अर्जेन्टिना, आर्थिक अवरोध र आफ्नो हवाई र नौसैनिक बेडामा गिरावटको कारण, आफ्नो आधारहरू कायम राख्न संघर्ष गरिरहेको छ। बढ्दो ऋणको कारण, अर्जेन्टिनाले अन्टार्कटिकको क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति कायम राख्न रियो ग्रान्डे बन्दरगाह चीनलाई समर्पण गर्नुपर्ने हुन सक्छ जुन भूभागमा चीनको दाबीसँग ओभरल्याप हुन्छ।
चीनसँग अमेरिकी डलर २४०३ मिलियनको ऋण र करिब ९,५०० मिलियन अमेरिकी डलरको व्यापार घाटा भएको अर्जेन्टिना चीनको ऋण(जाल कूटनीतिको पछिल्लो शिकार हो। पाकिस्तान र श्रीलंका जस्ता अन्य डिफल्ट देशहरूले ऋण तिर्न नसक्ने कारणले बन्दरगाह र नौसेना आधारहरू चीनलाई हस्तान्तरण गर्नुपरेको थियो। श्रीलंकाको हम्बनटोटा र पाकिस्तानको ग्वादरको कथाले खतराको चेतावनी दिन पर्याप्त हेडलाइन बनाएको छ। यद्यपि, चीनले प्रस्ताव गरेका सम्झौताहरू अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) र अन्य समान संस्थाहरूको तुलनामा धेरै आकर्षक छन्, किनभने यी बहुपक्षीय संस्थाहरूले आर्थिक नीतिहरूमा आधारित ऋण प्रदान गर्छन्। चीनले देशको आर्थिक नीतिहरूको लेखा परीक्षण वा विचार नगरी मात्र ऋण दिन्छ। यसले केवल म्याद र दरहरू पुनः सम्झौता हुनबाट राख्छ, र यदि तिनीहरू भेटिएनन् भने, यसले काम लिन्छ। तर ‘जुन चम्किन्छ त्यो सुन होइन’। चिनियाँ ऋणहरूले धेरै गोप्यता खण्डहरू लुकाउँछन् जसमा ब्याज दरहरू र एक डिफल्ट भएमा जरिवानाहरू समावेश छन्।
