काठमाडौं— प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले आफ्नो चार दिने भारत भ्रमण ‘अद्भूत रुपमा सफल’’ भएको बताएका छन् ।
उनले नेपाल र भारतबीच भएको सम्झौताले नेपाललाई ऊर्जा क्षेत्रमा ठूलो लगानी भित्र्याउन सहयोग पुग्ने बताए । प्रधानमन्त्रीले यो सम्झौताका आधारमा देशको ऊर्जा क्षेत्रमा उल्लेख्य लगानीको सम्भावना रहेकोमा जोड दिए ।
दाहालले ऊर्जा व्यापार सम्झौताबाट स्थापित नयाँ विश्वास र आधारलाई जोड दिँदै यसले भूपरिवेष्ठित हिमाली मुलुकलाई निजी क्षेत्रको माग पूरा गर्न सक्षम बनाउने बताए ।
तर, प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेकपा एमाले र अन्य दुई दल राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले भ्रमण असफल भएको भन्दै स्पष्टीकरण माग्दै प्रतिनिधिसभाको बैठक दुई दिनसम्म सञ्चालन गर्न रोक लगाएका थिए । प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले सीमा विवाद र अन्य विषयमा आफ्नो भनाई प्रतिनिधिसभामा प्रस्तुत गर्दै प्रधानमन्त्री दाहालले चार दिने भारत भ्रमण उल्लेखनीय रुपमा सफल भएको दाबी गरे ।
यो भ्रमणको क्रममा दाहालको नेतृत्वमा रहेको प्रतिनिधिमण्डलले भारतसँग सातवटा महत्वपूर्ण सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको छ ।
दाहालले भूपरिवेष्ठित मुलुक नेपाललाई निजी क्षेत्रको अपेक्षा पूरा गर्न सक्ने भन्दै विद्युत व्यापार सम्झौताले सिर्जना गरेको जग र नवीकरण विश्वासमा जोड दिए ।
उनले नयाँ पारवहन सम्झौताले भारतीय बन्दरगाह हुँदै नेपालको समुन्द्री पहुँच सुदृढ भएको र सीमा समस्या पनि राम्ररी बुझेको बताए ।
प्रधानमन्त्री दाहालले आफ्नो भ्रमणका क्रममा प्रतिनिधिसभाको प्रतिवेदनमा स्पष्ट पारेपछि दुई देशबीच पहिलेदेखि नै सुमधुर सम्बन्ध बलियो भएको हो ।
यो सम्झौताले नेपालले माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनाबाट उत्पादित १२ सय मेगावाट विद्युत भारतमा निर्यात गर्न सफल भएको प्रधानमन्त्री दाहालले बताए ।
तर, नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले विद्युत व्यापार र सीमा समस्याबारे स्पष्टीकरण मागेका छन् । यद्यपी यस सम्झौताका आधारमा प्रधानमन्त्री दाहालले देशको ऊर्जा उद्योगमा ठूलो लगानी हुने सम्भावना पनि औंल्याए ।
‘भारतीय भूमि हुँदै बंगलादेशसँग विद्युत व्यापार गर्ने सम्झौता भएको छ, भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले आगामी १० वर्षमा भारतले १० हजार मेगावाट विद्युत् आयात गर्ने बताउनुभएको छ । माथिल्लो तामाकोशीलगायत विभिन्न जलविद्युत आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत निर्यात गर्ने वातावरण बनेको छ ।’, दाहालले सगौरव भनेका छन् ।
प्रधानमन्त्रीले जलविद्युत आयोजनाबाट उत्पादित विद्युतको बजार सुनिश्चित भएको र यसले देशको ऊर्जा क्षेत्रमा थप लगानीका लागि मार्ग प्रशस्त भएको बताउँदै पञ्चेश्वर आयोजनाको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तीन महिनाभित्र सक्ने गरी समझदारी भएको बताए । र एक वर्ष भित्र कार्यान्वयन मोडेल निर्धारण गर्ने पनि दाबी गरे ।
उनले सीमावर्ती क्षेत्रमा बाढी र डुबान नियन्त्रण गर्न दुवै देशका प्रधानमन्त्रीले सम्बन्धित निकायलाई निर्देशन दिएको जानकारी दिए ।
झुलाघाट, पूर्णागिरीलगायत स्थानमा मोटरेबल र झोलुङ्गे पुल निर्माणलगायतका विषयमा भारतीय पक्षसँग छलफल भएको प्रधानमन्त्री दाहालले बताए ।
कृषि उत्पादकत्वका लागि दुई पक्षबीच महत्वपूर्ण वार्ता भएको र यो भ्रमणको अर्को उपलब्धि भएकोे उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्रीले नेपालमा रासायनिक मल कारखाना स्थापनाका लागि सकारात्मक वातावरण बनेको बताए ।
बैठकमा व्यापार सहजीकरण, दुई देशबीचको व्यापार घाटा कम गर्ने, जुट आयातमा लगाइएको अतिरिक्त कर हटाउने विषयमा छलफल भएको उनले बताए । उनले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले संयुक्त पत्रकार सम्मेलनमा नेपाल–भारत सीमा विवाद समाधान गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको सदनलाई जानकारी गराए ।
उनले भ्रमणका क्रममा निर्माणाधीन अन्तरदेशीय रेलमार्ग आयोजनालाई तीव्रता दिने र सम्पन्न भएका आयोजना सञ्चालन गर्ने द्विपक्षीय सम्झौता भएको बताए ।
भ्रमणका क्रममा नेपाल र भारतले भारत सरकारको आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोगमा स्थापना भएको नेपालगन्जमा एकीकृत भन्सार नाकाको उद्घाटन भएको थियो । साथै, सुनालीमा एकीकृत भन्सार नाकाको शिलान्यास र मोतिहारी–अमलेखगन्ज पेट्रोलियम पाइपलाइनलाई लोथरसम्म विस्तार गर्ने सम्झौता दक्षिणी छिमेकी मुलुकको भ्रमणको परिणाम भएको प्रधानमन्त्रीको भनाइ छ ।
त्यसैगरी, भ्रमणका क्रममा न्यू बुटवल गोरखपुर ४०० केभी प्रसारण लाइनको शिलान्यास गरिएको थियो । थप रूपमा, भ्रमण अन्य सात महत्वपूर्ण सम्झौताहरूमा हस्ताक्षर भएको थियो । ‘व्यापार तथा यातायात सन्धिले दीर्घकालीन महत्व राख्ने केही प्रावधानहरू समावेश गरेको छ,’ उनले भने।
ब्लक कार्गो ढुवानीका लागि भएको सम्झौता चर्चा गर्र्दै प्रधानमन्त्रीले यसबाट भारतका विभिन्न जलमार्ग प्रयोग गर्ने वातावरण बनेको प्रधानमन्त्रीले दाबी गरे । दोधारा चाँदनीमा सुख्खा बन्दरगाह निर्माणका लागि वातावरण बनेको बताउँदै उनले आगामी दिनमा निर्माण हुने विशेष आर्थिक क्षेत्र सञ्चालनमा सहजीकरण गरी औद्योगिकीकरणलाई प्रवद्र्धन गर्ने विषयमा पनि छलफल भएको बताए ।
प्रधानमन्त्री दाहालका अनुसार भारत भ्रमणका क्रममा फुकोट कर्णाली जलविद्युत आयोजनाको निर्माणलाई भारतीय कम्पनीसँग संयुक्त कन्सोर्टियम बनाएर अगाडि बढाउन र ६७९ मेगावाटको तल्लो अरुण आयोजना निर्माणका लागि पनि समझदारी भएको जानकारी दिए ।
त्यसैगरी दुई देशबीच अन्तरदेशीय विद्युतीय भुक्तानी प्रणालीमा पनि सम्झौता भएको उनले जानकारी दिए ।
भारतीय उद्योगी र लगानीकर्तालाई नेपालमा लगानी गर्न आग्रह गरिएको उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्री दाहालले नेपाल र भारतीय उद्योगी–व्यवसायीबीचको अन्तरक्रिया आफैमा महत्वपूर्ण भएको बताए । फोहोर व्यवस्थापनमा भारतको मध्यप्रदेशको इन्दोर सहरले गरेको प्रगति नेपालका लागि पनि एउटा पाठ भएको उनले बताए ।
दुई देशबीच पारवहन सन्धिमा हस्ताक्षर भएको थियो । भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीका अनुसार सम्झौताले नेपालसँग भित्री नहर र नयाँ रेलमार्ग निर्माणलाई पनि समेटेको छ । भारतीय रेलवेले नेपाली रेल अधिकारीलाई तालिम दिने विषयमा पनि दुवै पक्ष सहमत भएका छन् ।
भ्रमणका क्रममा नेपाल र भारतले सीमापार डिजिटल भुक्तानी, जलविद्युत, र तेल र ग्यास उद्योग जस्ता क्षेत्रमा सहयोग गर्न अन्य ६ वटा समझदारी पत्र (एमओयू)मा हस्ताक्षर गरेका छन्
आफ्ना नेपाली समकक्षी पुष्पकमल दाहालसँगको भेटपछि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भारत र नेपालले आफ्नो द्विपक्षीय सम्बन्धलाई ‘हिमालयको उचाइमा’ पु¥याउन र सीमा विवादलगायतका सबै विवाद समाधान गर्न मिलेर काम गर्ने घोषणा गरेका थिए ।
नेपाल र भारतबीच यस अवधिमा सातवटा ठूला सम्झौता भएकाले दाहालका लागि यो भ्रमण निकै लाभदायी थियो । यी सम्झौताहरूमा नेपाल–भारत पारवहन सम्झौताको नवीकरण, अमलेखगञ्जदेखि चितवन र सिलगढीदेखि झापाको चारआलीसम्म तेल पाइपलाइन निर्माण, चाँदनी दोधारामा एकीकृत जाँच चौकी स्थापना, भारतीय कम्पनीसँग ६६९ मेगावाटको तल्लो अरुण आयोजना लगायत समावेश छन् । फुकोट कर्णाली भारतीय कम्पनीले निर्माण गर्ने सम्झौता र नेपाल र भारतबीच आर्थिक कारोबार गर्ने सम्झौता पनि भएको हो ।
त्यसैगरी भ्रमणका क्रममा विराटनगरको बथनाहादेखि बुढानगरसम्मको रेल सेवाको पनि प्रधानमन्त्री दाहाल र उनका भारतीय समकक्षी प्रधानमन्त्री मोदीले संयुक्त रुपमा उद्घाटन गरेका थिए ।
भारतको विराटनगर आईसीपी स्टेसनलाई बथनाहा जोड्ने आठ किलोमिटर रेलमार्ग निर्माणको काम भइरहेको छ । रेलवेले अक्टोबर ८, २०१८ मा रेल सञ्चालनको लागि परीक्षण गरेको थियो।
नेपाल र भारतबीचको शक्ति हस्तान्तरणका लागि आवश्यक रहेको ‘नयाँ बुटवल–गोरखपुर क्रस बोर्डर ट्रान्समिसन लाइन’मा पनि यस्तै घटना भएको छ ।
थप रूपमा, यो प्रसारण लाइन दोस्रो उच्च क्षमताको अन्तर्राष्ट्रिय प्रसारण लाइन हो । यो प्रसारण लाइन निर्माणमा भारतको विद्युत प्राधिकरण र नेपाल विद्युत प्राधिकरण दुवैको व्यवसायमा समान हिस्सा छ ।
नेपाल र भारतबीच ऊर्जा आदानप्रदानका लागि प्राधिकरणले सुझाव दिएको ४०० केभी आयोजनाको बुटवल र गोरखपुरबीचको दोस्रो अन्तर्रा्ष्ट्रिय प्रसारण लाइन यसअघि नै सहमति भइसकेको छ ।
नयाँ बुटवल–गोरखपुर ४०० केभी प्रसारण लाइन निर्माणका लागि स्थापना भएको संयुक्त लगानीमा भारत सरकारको पावर ग्रिड कर्पोरेशन अफ इन्डिया लिमिटेड र विद्युत प्राधिकरण दुवैको ५० प्रतिशत सेयर नियन्त्रण छ । भारतले नेपालसम्म प्रसारण लाइन निर्माण गर्नेछ ।
