डा. रवीन्द्र पाण्डे
काठमाडौँ । डेङ्गुको प्रकोप बढेको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयकाअुनसार झन्डै डेढ दर्जनको डेङ्गु संक्रमणकै कारण मृत्यु भइसकेको छ भने हजारौँ संक्रमित छन् ।
खासगरी काठमाडौँ उपत्यका साथै मधेश क्षेत्रमा फैलिएको डेङ्गुले एक हप्तादेखि एक महिनासम्म गाह्रो बनाउने र तङ्ग्रिन पनि समय लाग्ने जानकारहरूले बताएका छन् । डेङ्गु हुन नदिने एउटा उपाय लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन् ।
उसो त यदि जोगिँदा-जोगिँदै पनि डेङ्गु भइहाले के गर्ने रु यसबारे यहाँ डा। रवीन्द्र पाण्डेको टिप्स प्रस्तुत गरेका छौँ ।
डेङ्गु भइहाले के गर्ने ?
– ज्वरो तथा दुखाइको लागि फ्लेक्सन, ब्रुसेट, निम्सलगायत पेनकिलर नखानुहोला । यी औषधिले अल्सर गराउने तथा रक्तश्राब गराएर खतरा हुनसक्छ । ज्वरो र दुखाइको लागि पारासिटामोल मात्र सेवन गर्नुहोला ।
– बान्ता भएमा बान्ता रोक्ने औषधि खानुपर्दछ ।
– अधिकांश संक्रमितलाई बान्ता हुने, वाकवाकी हुने हुन्छ । धेरै संक्रमितले बान्ता हुने डरले खाना तथा पानी नखाने गर्दछन । यो निकै घातक हुन्छ, जति धेरै झोलिलो तथा पोषिलो खायो, त्यति नै छिटो निको हुन्छ । मुखबाट खान नसकेमा अस्पताल गएर सलाइन दिनुपर्ने हुन्छ ।
– द्वितीय संक्रमण नभएको अवस्थामा एन्टिबायोटिक सेवन गर्नु पर्दैन ।
– मेवाको पात जथाभावी नखानुहोला, यसले डेङ्गु निको गर्दैन । प्लेट्लेट्स कमी भएमा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार बढीमा ३० मिलि प्रशोधित मेवाको पातको रस खान सकिन्छ, प्लेट्लेट्स बढाउन यसका ट्याब्लेट पनि पाइन्छ ।
– दाल, जाउलो, गेडागुडीको रस, दुध, नरम खाना, फलफूल ९मेवा, किवी, अनार, जुनार, स्याउ, नरिबलको पानी, माल्बोक केरा, काँक्रो०, हरियो सागसब्जी, पाकेको फर्सी, चुकन्दर, पालुंगो र मेथीको साग पर्याप्त खानुपर्दछ ।
– शरीरमा पानीको कमी नहोस् भनेर सचेत हुनुपर्दछ । सादा पानी, जीवनजल, कागती पानी पटकपटक खानुपर्दछ ।
– १ दिन बिराएर प्लेट्लेट्स चेक गर्नुपर्दछ ।
– नाक, मुख, गिंजा, छाला, मलद्वार, मुत्रद्वारआदिबाट रगत आएमा, बान्तामा रगत देखिएमा, झोलिलो खाना खान नसकेमा, ज्वरो नियन्त्रण नभएमा तुरुन्त नजिकको अस्पतालमा जानुपर्दछ ।
– बान्ता, पखाला, एलर्जी आदिको लागि चिकित्सकको सल्लाहअनुसार औषधि सेवन गर्नुपर्दछ ।
– खाना र पानी प्रशस्त पेलेमा डेङ्गुलाई सजिलै जित्न सकिन्छ, यसको मृत्युदर निकै कम भएकोले आत्तिनुपर्दैन ।
– डेङ्गुमा धेरै मुख बार्नु पर्दैन, पच्ने खाना खान सकिन्छ। पिरो, मसलादार खाना, घ्यू, बोंसो, अल्कोहल नखानुहोला, धेरै गुलियो नखानुहोला ।
– डेङ्गुको ज्वरोमा मनतातो पानी पट्टी लगाउने, ज्वरो १०० डिग्री आएमा पारासिटामोल खाने, झोलिलो खाना खाने गरेर ज्वरोलाई नियन्त्रणमा राख्नुपर्दछ, १०१ भन्दामाथि तापक्रम पुर्याउनु हुँदैन ।
– ज्वरो आउने, शरीर दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, बिमिरा आउने केहि दिन रहन्छ, नआत्तिनुहोला, औषधि र खानपिनले निको हुन्छ ।
– आराम गर्नुहोला, शारीरिक तथा मानसिक धपेडी नगर्नुहोला ।
– दाँत ब्रस नगर्नुहोला, मञ्जन औंलामा राखेर दांत सफा गर्नुहोला, ताकी घाउ नहोस् ।
– डेङ्गु सँगै बसेर सर्दैन, तपाईंलाई टोकेको लामखुट्टेले परिवारजनलाई टोकेमा डेङ्गु सर्दछ। तसर्थ राति तथा दिउँसो पनि झुलभित्र सुत्नुहोला ।
– चिकित्सकको सिफारिसबिना पारासिटामोलबाहेक कुनैपनि औषधि नखानुहोला ।
– लाम्बाहुले कपडा तथा मोजा लगाउनुहोला । ओडोमसलगायत लामखुट्टे भगाउने क्रिम लगाउनुहोला ।
– खोज र नष्ट गर अभियानको लागि लामखुट्टे हुर्किनेरप्रजनन हुने ठाउँ अर्थात् पानी हटाउने, औषधि छर्किने गर्नुहोला ।
