काठमाडौं – अहिलेका प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) धिरजप्रताप सिंहको कार्यकाल आगामी चैत ११ गतेदेखि सकिदैछ । प्रहरी नियमावली २०७१ को दफा १२७ को उपदफा (१) को देहाय (घ) मा ३० वर्ष सेवा अवधि पूरा भएमा अनिवार्य अवकाश हुन्छ । यही व्यवस्था अनुसार आइजीपी सिंहले अवकास पाउँदैछन् ।
यस अघिको सरकारले ३० वर्षे प्राबधान हटाएर धिरजप्रताप सिंहलाई नै आईजीपीमा निरन्तरता दिने भन्दै ३० वर्षे हटाएर आईजीपीको कार्यकाल ३ वर्षे बनाउने प्रस्ताव गरेको थियो । तर अब यो प्रस्ताव अनुसार ऐन संशोधन नहुने भएको छ । योसँगै आईजीपी सिंह अनिवार्य अवकासमा जाने छन् ।
अब हुने नेपाली प्रहरीका आईजीपीका दाबेदारहरु अहिलेपनि प्रहरी नायव महानिरीक्षक (डीआईजी) नै छन् । झण्डै ८ महिनादेखि नेपाल प्रहरीमा एआईजी रिक्त भएपनि सरकारले बढुवा गरेको छैन । हाल नेपाल प्रहरीमा ५ एआईजी रिक्त छन् ।
अबको आईजीपीमा कसको संभावना ?
अबको आईजीपी वसन्त कुँवर, टेकप्रसाद राई, अशोक सिंह, दीपक थापा र श्यामलाल ज्ञवाली मुख्य दाबेदार हुन् । उनीहरु वरीयतामा क्रमशः १ देखि ५ सम्म छन् । यसबाहेक किरण बज्रचार्य, मीरा चौधरी भीम ढकाल, सन्दीप भण्डारी, टेकप्रसाद राई, अशोक सिंह, सुदीप गिरी, टेकप्रसाद तामाङ, उमेशराज जोशी, रामदत्त जोशी, पोषराज पोखरेल, बुद्धिराज गुरुङ, दुर्गा सिंह र किरण राणा पनि दाबेदार हुन् ।
अहिले भावी आइजीपीका दाबेदार मानिएका डीआइजीहरुबीच पहिलो नम्बरमा एआइजी हुनका लागि दौडधूप सुरु भएको छ । पहिलो वरियतामा एआईजी भएमा आइजीपी हुन थप सहज हुने भन्दै डीआईजीहरु शक्तिकेन्द्र धाउन थालेका हुन् ।
डीआईजी अशोक सिंह प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डका प्रमुख स्वकीय सचिव गंगा दाहाल र उनका पति प्रदेश १ का मन्त्री जीवन आचार्यलाई प्रभावमा पारी पहिलो वरियतामा एआईजी हुने दाउमा छन् । तर उनि बिरुद्ध नागरिकता र प्रमाणपत्रको बिषयमा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा उजुरी परेको छ । त्यस्तै डीआईजी दीपककुमार थापाको पनि माओवादी केन्द्रका नेताहरुसँग राम्रो सम्बन्ध छ । पहिलो नम्बरका डीआईजी वसन्त कुँवर र दोस्रो नम्बरका टेकप्रसाद राई भने आफूहरु वरियतामा अगाडी भएकाले स्वभाविक रुपमा एआईजी भइन्छ भनेर बसेका छन् ।
यता ५ नम्बर वरियताका डीआईजी श्यामलाल ज्ञवाली पनि एआईजी बढुवामा पहिलो वरियतामा पार्न शक्ति केन्द्रमा दौडधुप गरिरहेका छन् । छैटौं नम्बरमा रहेकी किरण बज्राचार्य पनि महिला आइजीपी बनाउनुपर्छ भन्दै माओवादी नेतृहरुमार्फत प्रधानमन्त्री शक्तिकेन्द्रमा धाइरहेकी छन् । यसबाहेक सबै डीआईजीहरु आ–आफ्नो सम्पर्क सम्बन्धबाट चलखेलमा लागेका छन् ।
यस कारण प्रहरी नेतृत्व सँधै चर्चाको विषयमा
देशको आन्तरिक सुरक्षा व्यवस्थापनको बागडोर सम्हाल्न पाउने भएकाले प्रहरी प्रमुखको पदका लागि मरिहत्ते गर्ने चलन पहिलेदेखि नै छ । राजनीतिक नेतृत्वमा समेत प्रहरी प्रमुखको चयनलाई लिएर हानथाप नै चल्ने गर्छ ।
प्रहरीका एक पूर्वएआईजी शक्तिको दुरुपयोग गर्न पाइने भएका कारण प्रहरी प्रमुख नियुक्तिका लागि राजनीतिक नेतृत्वबीच हानथाप हुने गरेको बताउँछन् । राजनीतिक आडमा शक्तिको दुरुपयोग गर्न पाइन्छ भन्ने मानसिकताका कारण पनि राजनीतिक नेतृत्व आफ्नो मान्छेलाई प्रहरी नेतृत्वमा पु-याउन मरिहत्ते गर्छन् ।
भावी आईजीपीका लागि अवसरसँगै चुनौति पनि उत्तिकै छ । पूर्वडीआईजी हेमन्त मल्लका अनुसार, नेपाल प्रहरी संगठनको अहिलको मुख्य चुनौती खस्कदै गएको संगठनको साख जोगाउनु हो । मल्ल भन्छन्, ‘निर्मला हत्या प्रकरण होस् या सुन तस्करी प्रकरण अर्थात संगठनभित्र करियर प्लानिङमा देखिएको कमजोरी, यी विभिन्न कुराले अहिले प्रहरी संगठनको शाख खस्कदै गएको छ । नयाँ प्रहरी महानिरीक्षकका लागि मुख्य चुनौती संगठनको शाख जोगाउनु नै हो ।
मल्लका अनुसार अहिले प्रहरीभित्र संगठनप्रति वितृष्णा बढ्दै गएको छ । संगठनभित्र राजनीतीकरणले पनि समस्या थपेको छ । यस्तो अवस्थामा संगठनमा आकर्षण बढाउन सक्नुपर्छ ।
