सहगोत्रीसँग विवाह किन नगर्ने ?

हिन्दू धर्मले सहगोत्रीका बीच विवाह गर्न बन्देज गरेको छ । गोत्र भनेको वंश र कुल हो । प्रत्येक नयाँ पुस्तालाई गोत्रले जोड्ने काम गर्छ । वेदपुराणहरूमा उल्लेख हुने सप्तऋषिका सन्तान नै उक्त गोत्रधारी हुन् । विश्वामित्र, जमदग्नि, भरद्वाज, गौतम, अत्रि, वशिष्ठ र कश्यप सप्तऋषि हुन् । यिनै ऋषिका सन्तान दरसन्तान हामी हौं ।
विवाहमा गोत्र ध्यान दिनु अत्यन्त महत्वपूर्ण कुरा हो । दुई व्यक्तिको गोत्र एकै छ भने त्यसको अर्थ उनीहरू एउटै कुलमा जन्मेका हुन् । यसरी उनीहरुको पारिवारिक सम्बन्ध हुन्छ ।
हिन्दू धर्ममा एकै परिवारका मानिसलाई विवाहको अनुमति छैन । एकै गोत्रका स्त्री पुरुष भाइबहिनी हुन्, उनीहरूका बीच विवाह हुनु हाडनाता करणी हो । एकै कुल र गोत्रमा विवाह गर्ने मानिसको बुद्धि भ्रष्ट हुने र तिनका सन्तान पनि चण्डाल हुने मान्यता छ ।
कुन गोत्रको सँग विवाह गर्ने भन्ने विषयमा फरक मान्यता भए तापनि हिन्दू धर्मका अनुसार मानिसले तीन गोत्र छोडेर विवाह गर्नुपर्छ ः आफ्नै गोत्र, आमाको गोत्र र हजुरआमाको गोत्र । कसैकसैले मावलको हजुरआमाको गोत्रमा पनि विवाह गर्नु हुँदैन भन्छन् ।
सहगोत्रीसँग विवाह गर्नु नहुने कुरा विज्ञानले पनि मानेको छ । एउटै कुल वा गोत्रमा विवाह गर्ने दम्पतीको सन्तानमा आनुवंशिक दोष हुन्छ र उनीहरूमा एकैखाले विचारधारा हुन्छ । केही नयाँपन हुन्न तिनीहरूको । विवाह जति टाढाको गोत्रसँग हुन सक्यो त्यति राम्रो हुने र यस्ता दम्पतीका सन्तान गुणी र प्रभावशाली हुने मान्यता छ ।