काठमाडौँ । गत अक्टोबर ७ मा हमास र इजरायलबीच सुरु भएको युद्ध अझै जारी छ । इजरायलले प्रारम्भिक आक्रमणमा नै जीवन र सम्पत्तिको ठूलो क्षति बेहोरेको थियो ।
यस द्वन्द्वमा हालसम्म १४ सय इजरायली नागरिकको मृत्यु भइसकेको छ । सयौं भवन ध्वस्त भएका छन् । हमासको आक्रमणपछि इजरायलले गाजा पट्टीमा लगातार आक्रमण गरिरहेको छ । इजरायलले हमासले युद्ध सुरु गरेको तर अन्त्य मात्रै गर्ने बताएको छ । यस्तो अवस्थामा इजरायलको अर्थतन्त्रमा असर पर्ने डर लामो समयसम्म जारी रहने छ ।
अहिले इजरायलको अर्थतन्त्रको अवस्था कस्तो छ ?
हमास र इजरायलबीच युद्ध सुरु भएपछि अर्थशास्त्रीहरूले युद्धले इजरायलको अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पार्ने डर लगातार व्यक्त गरिरहेका छन् । इजरायलमा लामो समयसम्म द्वन्द्व जारी रह्यो भने यहाँको पर्यटन र निर्यात क्षेत्र नराम्ररी प्रभावित हुन सक्छ । यद्यपि, धेरै प्रमुख रोजगारी क्षेत्रहरू युद्धको समयमा निर्बाध रूपमा जारी रहनेछन्, किनभने तिनीहरूले ठूलो संख्यामा विदेशी कामदारहरूलाई रोजगारी दिन्छन् ।
यसमा इजरायलको रासायनिक क्षेत्र पनि समावेश छ, जुन निर्यातको प्रमुख स्रोत हो । मृत सागर क्षेत्र खनिजमा धनी छ । गाजा पट्टीबाट मात्र २० माईल उत्तरमा रहेको अश्दोद बन्दरगाह पोटास निर्यातको प्रमुख केन्द्र हो । इजरायलबाट पोटास आपूर्तिमा समस्या आउने डरले यो साता सेयर बजार प्रभावित भएको छ । यस हप्ताको सुरुमा, मोजेक र सीएफ इन्डस्ट्रीज लगायत धेरै महत्त्वपूर्ण मल स्टकहरूमा वृद्धि देखियो । अक्टोबर ७ को हमलापछि कारोबारको पहिलो दिन दुवै मलको भाउ सात प्रतिशतले बढेको थियो ।
मुख्य इजरायली स्टक सूचकांक यो हप्ता अहिलेसम्म छ प्रतिशतले गिरावट आएको छ ।
इजरायलको लागि लडाईको अर्थ के हो ?
जसरी इजरायलले गाजामा हमासविरुद्ध अभियान सुरु गरेको छ, जसका लागि उसले सेना तैनाथ र स्थानान्तरण गर्नुपर्नेछ । इजरायल डिफेन्स फोर्सले हमासको आतंकवादी हमलाको जवाफ दिन तीन लाखभन्दा बढी रिजर्भ सैनिकहरूलाई काममा बोलाएको छ । इजरायलको सेना, वायुसेना र नौसेनामा १५०,००० सदस्य छन् । योसँगै रिजर्भ फोर्समा करिब ४ लाख ५० हजार सदस्य रहेका छन् ।
सैन्य अपरेशन अब अधिक सरकारी खर्च आवश्यक हुनेछ । एकै समयमा, बढ्दो खर्चको अर्थ उच्च ब्याज दरको वातावरणमा थप पैसा उधारो लिनुपर्ने हुन सक्छ र करहरू बढाउनुपर्ने हुनसक्छ, जसले अर्थतन्त्रलाई असर गर्नेछ ।
जेरुसेलमको हिब्रू विश्वविद्यालयका अर्थशास्त्रका प्राध्यापक इयल विन्टरले इजरायलको युद्धको आर्थिक प्रभावको अध्ययन गरेका छन् । यस युद्धले इजरायलको अर्थतन्त्रमा ठूलो प्रभाव पार्ने उनको निष्कर्ष छ । तर, रिजर्भ सैनिकहरू रोजगारीका लागि कति समय देशबाट टाढा रहन्छन् भन्ने कुरामा आर्थिक क्षति निर्भर हुनेछ । ९ मिलियन जनसंख्या भएको इजरायलको कूल घरेलु उत्पादन ९जीडीपी० ५२१।६९ बिलियन डलर रहेको छ ।
यस्तो अवस्थामा पर्यटक आगमन तुरुन्तै रोकिए पनि लडाइँ सकिएपछि पर्यटनमा ठूलो बृद्धि हुने उनको भनाइ छ ।
बैंक हापोआलिमले इजरायल र हमास समूहबीचको युद्धमा कम्तिमा ६।८ बिलियन डलर खर्च हुने अनुमान गरेको छ । यसअघि बैंक हापोलिमका प्रमुख रणनीतिकार मुडी शफ्रिरले भने, ‘युद्ध कसरी अगाडि बढ्छ, इजरायलले गाजामा केही साता लाग्ने भूमिगत अभियान सुरु गर्छ कि गर्दैन भन्ने अहिलेको समयमा थाहा पाउन निकै गाह्रो छ । उत्तरमा पनि अभियान चलाउने हो रु यदि हो भने, तबसम्म आरक्षित सैनिकहरू ड्युटीमा राखिनेछन् भने वर्तमान युद्धको लागत जीडीपीको कम्तिमा १।५ प्रतिशत हुनेछ ।’
अघिल्लो युद्धहरूले इजरायललाई कति खर्च गर्यो ?
इजरायलको राष्ट्रिय सुरक्षा अध्ययन संस्थानका अनुसार, २००६ मा दोस्रो लेबनान युद्धको लागत २।४ बिलियन डलर थियो जुन इजरायलको तत्कालिन जीडीपीको १।३ प्रतिशत भएको अनुमान गरिएको थियो । यो युद्ध ३४ दिनसम्म चलेको थियो ।
डिसेम्बर २००८ देखि जनवरी २००९ सम्म अपरेशन कास्ट लीडको लागत ८३५ मिलियन डलर अनुमान गरिएको थियो । इजरायलको अघिल्लो युद्धले रकेटका कारण देशका केही भागहरूलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित गरेको थियो । विगतको अनुभवले जीडीपीमा युद्धको प्रभाव मुख्यतया निजी उपभोग र पर्यटन तथ्याङ्कमा देख्न सकिन्छ । हालको युद्ध केही हप्तासम्म चल्ने अनुमान गरिएको छ, जसले अघिल्लो युद्धको तुलनामा इजरायली अर्थतन्त्रलाई प्रत्यक्ष नोक्सान पुर्याउने छ ।
कुन क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो प्रभाव हुन सक्छ ?
अक्टोबर ७ मा भएको आक्रमणपछि इजरायलले युद्धको घोषणा गरेको थियो । अर्कोतर्फ, द्वन्द्व सुरु भएसँगै स्थानीय स्टक र ऋणपत्रमा गिरावट आएको छ । धेरै व्यवसाय र विद्यालयहरू हाल देशमा बन्द छन्, जबकि एयरलाइन्सहरूले राजधानी तेल अवीवका लागि अधिकांश उडानहरू रोकेका छन् । केन्द्रीय बैंकले गत साता इजरायली मुद्रा शेकेललाई घट्न नदिन ३० अर्ब डलरसम्मको विदेशी मुद्रा बेच्ने बताएको थियो ।
यसैबीच, अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष ९आईएमएफ० ले इजरायल र हमास आतंकवादीहरू बीचको युद्धबाट विश्व अर्थतन्त्रले नयाँ अनिश्चितताको सामना गरिरहेको चेतावनी दिएको छ । विवादले तेलको मूल्यमा गिरावट देख्न सक्छ । आईएमएफले यो वर्ष अनुमानित ३ प्रतिशतबाट २०२४ मा विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धि २।९ प्रतिशतमा सुस्त हुने अपेक्षा गरेको छ । अर्को वर्षको लागि पूर्वानुमान जुलाईमा अनुमानित ३ प्रतिशतभन्दा एक अंक तल छ ।
विभिन्न एजेन्सीहरुको सहयोगमा
