श्रीनगर— जम्मू—कश्मीरको पुरानो लोक कथा भन्ने संगीत विधा लदिशाह बिस्तारै र निरन्तर लोप हुँदैछ । । कश्मीरको पुरानो लोप हुँदै गएको संस्कृति जोगाउन केही युवाहरूले पुरानो सांगीतिक कथा सुनाउने परम्परालाई जोगाउन परिष्कृत ढंगको प्रस्तुत गरेका छन् ।
१८ औं शताब्दीदेखि, लादिशाह जम्मू र कश्मीरको कथा सुनाउने संगीत विधा हो जुन प्रायः मध्यकालीन युरोपेली मनोरन्जनकर्ताहरूले गाइएका गीतहरू वा लोककथाहरूलाई प्रतिलिपि गर्नमा केन्द्रित हुन्थ्यो।
फेरान, सेतो ट्राउजर र सेतो पगडी लगाएका लादिशाह— कश्मीरका कथाकारहरूको समूहले आफ्नो संगीत वाद्ययन्त्रद्वारा दुख वा आनन्द व्यक्त गर्न सामान्यतया व्यंग्य गाउने गर्थे।
लदिशाहलाई फलामको चिमटामा साना औँठी लगाएर खेलेर समर्थन गरिन्थ्यो। पछिल्लो समय नयाँ प्रविधिको विकाससँगै कथा सुनाउने कला लोप हुँदै गएको छ । यद्यपि, केही युवाहरू कश्मीरको मर्दै गएको विरासत जोगाउन चाहन्छन्। तनवीर अहमद भाट उर्फ तनवीर फाइटर, २२ वर्षीया युवन लदीशाहले दशकौंदेखि कलाको यो शानदार रूपको कदर गर्दै आएका छन्। तनवीर भन्छन्, “मैले ११ वर्षभन्दा लामो समयदेखि लादिशाह प्रस्तुत गर्दै आएको छु ।
आफू बाँच्नको लागि मात्र नभई कश्मीरको विरासत जोगाउन पनि लादिशाह गर्दै आएको उनी बताउँछन् । ‘लदिशाह लगभग लोप हुने अवस्थामा छ र म यो मेरो अस्तित्वको लागि मात्र होइन तर कश्मीरको विरासत जोगाउन गरिरहेको छु’ भाटले भने। एफ नाजिर भन्छन् —धेरै मानिसहरूले संगीतलाई पेशाको रूपमा रोजेका छन् र तिनीहरूमध्ये अधिकांश कश्मीरको सुन्दर विरासतलाई जोगाउन चाहन्छन्। कश्मीरका प्रख्यात कवि र इतिहासकार जरिफ अहमद जरिफका अनुसार लदिशाह प्रदर्शन गर्ने व्यक्तिको कवितामा राम्रो पकड हुनुपर्छ जसले शब्दहरूसँग खेल्न सक्छ र लदीशाहको काव्यिक मापदण्डहरूको राम्रो ज्ञान हुनुपर्छ।
“सन् १९९० को दशकसम्म गाउँ–गाउँमा गएर आफ्नो पीडा र पीडा व्यक्त गर्ने लोकगीतका कलाकारहरू हुन्थे, त्यसमध्ये एउटा समूह पनि थियो, जसले भाण्डपाथर भनेर चिनिने स्किटहरू प्रस्तुत गर्ने र त्यहाँका शासकहरूलाई मनोरञ्जन दिने गर्दथे ।
थप रूपमा, जरिफले भने, ‘राजालाई रिस नउठाएर लादिशाहले उनीहरूको समस्याहरू हास्यपूर्ण रूपमा राजालाई बताउनुहुनेछ।’ लडिशाहले हास्यपूर्ण र व्यंग्यात्मक तरिकाले मानिसहरूसँग कुराकानी गर्ने कलामा महारत हासिल गरे।
कवि र इतिहासकारले पनि लादीशाह भाँडीपथरको एक महत्वपूर्ण भाग भएको बताए। जरिफले भने, ‘बाली काट्ने समयमा लादीशाहले समाजका किसानहरूले उनीहरूलाई दिएको खाद्यान्न र अन्न सङ्कलन गर्थे जुन उनीहरूको जीविकोपार्जनको लागि एकमात्र आयस्रोत थियो।’
जरिफका अनुसार लदिशाह ‘देहरा’ नामक वाद्य यन्त्रसँग संगीत बजाउने गर्थे ।
