विधि
ध्यानको आसनमा बसेर जिब्रोलाई माथि तालुमा टाँसेर तल र माथिका दाँतलाई जोडेर ओठलाई खोलेर राख्नुहोस् । त्यसपछि दाँतका स–साना प्वालहरुबाट सी….सी…को आवाज निकाल्दै मुखबाट सास लिएर फोक्सोमा हावा पूरा भर्नुहोस् । जालन्धर बन्द लगाएर जति समयसम्म आरामले रोकिन सक्नुहुन्छ, रोकिनुहोस् । फेरि खुम बन्द गरेर नाकबाट बिस्तारै रेचक हावा फ्याक्नुहोस् । फेरि यसै प्रकारले दोहो-याउनुहोस् । यसलाई ८–१० पटक यसरी अभ्यास गर्नु पर्याप्त छ । शरद ऋतुमा यस प्राणायामको कम अभ्यास गर्नुपर्दछ ।
– कुम्भक तथा जालन्धर बन्दबिना पनि यसको अभ्यास गर्न सकिन्छ ।
– पूरकको समयमा दाँत तथा जिब्रोलाई आफ्नो ठाउँमा स्थिर राख्नुपर्दछ ।
लाभ
– यसका विशेषता र लाभहरु शीतली प्राणायामका जस्तै छन् ।
– दाँतका रोगहरु, घाँटी, मुख, नाक तथा जिब्रोका रोगमा फाइदा हुन्छ ।
– निद्रा कम लाग्छ र शरीर शीतल रहन्छ ।
– उच्च रक्तचापमा यसले विशेष लाभ दिन्छ ।
साभारः ‘योगतन्त्र’ पुस्तकबाट
