काठमाडौं । वैदेशिक रोजगारीका नाममा भिजिट भिसाको दुरुपयोग गरी नेपाली श्रमिकलाई विभिन्न मुलुक पठाउने प्रवृत्ति अझै रोकिएको छैन। वैदेशिक रोजगारका लागि निर्धारित कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरी भिजिट भिसामार्फत विदेश पठाइएका श्रमिकहरू रोजगारी, पारिश्रमिक र कानुनी सुरक्षाबाट वञ्चित हुने समस्या बढ्दै गएको गुनासो आएको छ। सरकारले वैदेशिक रोजगार क्षेत्रमा पारदर्शिता कायम गर्न फ्री भिसा र फ्री टिकटको व्यवस्था कार्यान्वयनमा ल्याएपछि केही बिचौलिया र दलाल समूहले वैकल्पिक बाटोका रूपमा भिजिट भिसाको प्रयोग गरिरहेको आरोप लाग्दै आएको छ। यसरी विदेश पुगेका श्रमिकलाई पछि रोजगारी मिलाइदिने आश्वासन दिइए पनि धेरैजसो अवस्थामा उनीहरू समस्यामा पर्ने गरेका छन्।
यस्तै समस्यामा परेका एक नेपाली श्रमिक ९नाम परिवर्तनः रमेश थापा० ले आफूलाई आकर्षक रोजगारीको प्रलोभन देखाएर ओमनको भिजिट भिसामा पठाइएको बताएका छन्। उनका अनुसार ओमन पुगेपछि कतारमा कामको व्यवस्था गरिदिने भन्दै अर्को प्रक्रियामार्फत पठाइए पनि हालसम्म स्थायी रोजगारी र पारिश्रमिक प्राप्त गर्न सकेका छैनन्। “सुरुमा राम्रो काम र तलबको आश्वासन दिइएको थियो। तर अहिले न काम छ, न त नियमित आम्दानी। समस्या राख्दा सहयोग गर्नुको सट्टा दबाब र धम्की दिने गरिएको छ,” उनले बताएका छन्।
वैदेशिक रोजगारसम्बन्धी जानकारहरूका अनुसार भिजिट भिसामा विदेश जानु कानुनी रूपमा निषेध नभए पनि त्यसलाई श्रम स्वीकृति छल्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्दा श्रमिक गम्भीर जोखिममा पर्न सक्छन्। श्रम स्वीकृतिबिना काम गर्दा उनीहरू सम्बन्धित मुलुकको श्रम कानुनअन्तर्गत प्राप्त हुने सुरक्षा तथा अधिकारबाट समेत वञ्चित हुन सक्छन्।
पीडितहरूको भनाइअनुसार कतिपय बिचौलियाले नेपालबाट भिजिट भिसामा पठाएर तेस्रो मुलुक हुँदै अर्को देशमा पुर्याउने र त्यसक्रममा ठूलो रकम असुल्ने गरेका छन्। विदेश पुगेपछि सम्झौताअनुसारको काम नपाउने, तलब रोक्का हुने तथा समस्या पर्दा उद्धार र कानुनी सहायता प्राप्त गर्न कठिन हुने अवस्था देखिएको छ। विशेषगरी आर्थिक रूपमा कमजोर तथा छिटो रोजगारी खोजिरहेका युवाहरू यस्ता जालमा फस्ने जोखिम बढी रहेको बताइन्छ। उनीहरू वैदेशिक रोजगारीको आशामा कानुनी प्रक्रिया र सम्भावित जोखिमबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा थप समस्यामा पर्ने गरेका छन्।
पीडित तथा सरोकारवालाहरूले भिजिट भिसामार्फत हुने सम्भावित मानव तस्करी तथा श्रमिक शोषण रोक्न सम्बन्धित निकायले निगरानी र अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने माग गरेका छन्। वैदेशिक रोजगार विभाग, श्रम मन्त्रालय, गृह मन्त्रालय, परराष्ट्र मन्त्रालय तथा अध्यागमन विभागबीच समन्वय गरी यस्ता गतिविधिमाथि कडाइ गर्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।श्रमिकको सुरक्षा, अधिकार र वैदेशिक रोजगार क्षेत्रको विश्वसनीयता कायम राख्न भिजिट भिसाको दुरुपयोग नियन्त्रण गर्नु अहिलेको प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।
