अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्डले ट्रम्प चीन भ्रमणमा निस्कँदै गर्दा बेइजिङसँग व्यापार, प्रविधि र भू–राजनीतिक तनावलाई नयाँ ढङ्गले व्यवस्थापन गर्ने सङ्केत दिनुभएको छ । चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँग हुने बहुप्रतिक्षित शिखर वार्ताअघि ट्रम्पले अमेरिकी कम्पनीहरूका लागि चीनलाई अझ ‘खुला’ बनाउन आग्रह गर्ने सार्वजनिक घोषणा गर्नुभएको छ ।
वासिङ्टनबाट प्रस्थान गरेपछि ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत चीनका लागि अमेरिकी व्यवसाय र प्रविधि कम्पनीहरूको पहुँच विस्तार गर्न चाहेको बताउनुभयो । उहाँले सी जिनपिङलाई ‘असाधारण दृष्टिका नेता’ भन्दै चीनलाई अमेरिकी उद्यमका लागि थप खुला बनाउन आग्रह गर्नुभएको हो ।
“म राष्ट्रपति सीलाई चीनलाई अझ खुला बनाउन आग्रह गर्दछु, ताकि अमेरिकी प्रतिभा र प्रविधिले चीनलाई अझ उच्च स्तरमा पुर्याउन सकोस्”, ट्रम्पले लेख्नुभएको थियो ।
यस भ्रमणलाई ट्रम्प प्रशासनले केवल कूटनीतिक भेटका रूपमा नभई आर्थिक र रणनीतिक सम्बन्ध पुनर्सन्तुलन गर्ने अवसरका रूपमा अघि सारेको देखिएको छ । यही कारण व्यापार र प्रविधि क्षेत्रका चर्चित अमेरिकी व्यवसायीहरू पनि ट्रम्पको टोलीसँग बेइजिङ पुगेका छन् ।
एनभिडियाका प्रमुख जेन्सेन हुआङ अलास्कामा गरिएको प्राविधिक अवतरणका क्रममा एयर फोर्स वनमा सवार हुनुभएको थियो भने टेस्ला प्रमुख एलन मस्क पनि राष्ट्रपति विमानमार्फत चीन भ्रमणमा सहभागी हुनुभएको बताइएको छ ।
यसैगरी एप्पलका प्रमुख टिम कुकसहित अन्य ठूला अमेरिकी कम्पनीका कार्यकारी प्रमुखहरू पनि बेइजिङ भ्रमणमा सहभागी हुनेछन् । करिब एक दशकपछि अमेरिकी राष्ट्रपति चीन भ्रमणमा पुगेकाले यसलाई विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्रबीचको सम्बन्ध पुनःपरिभाषित गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ ।
तर व्यापारिक सम्बन्ध सुधारको प्रयासबीच ताइवान, इरान युद्ध र कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) प्रतिस्पर्धाजस्ता संवेदनशील विषयले वार्तालाई जटिल बनाउने सम्भावना पनि देखिएको छ ।
ह्वाइट हाउसबाट प्रस्थानअघि ट्रम्पले पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै इरानबारे सी जिनपिङसँग ‘लामो वार्ता’ हुने अपेक्षा व्यक्त गर्नुभयो । चीनले अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद इरानी तेल खरिद जारी राखेकाले यो विषय वार्ताको केन्द्रमा रहने अनुमान गरिएको छ ।
यद्यपि ट्रम्पले चीनसँगको मतभेदलाई कम महत्त्व दिन खोज्नुभयो । “मलाई लाग्दैन, इरानका विषयमा हामीलाई चीनको विशेष सहयोग आवश्यक छ । राष्ट्रपति सी यस विषयमा अपेक्षाकृत सकारात्मक हुनुहुन्छ”, उहाँले भन्नुभयो ।
तर बेइजिङ भने पश्चिम एसियामा बढ्दो तनावप्रति चिन्तित देखिएको छ । चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले मङ्गलबार पाकिस्तानलाई इरान र अमेरिकाबीचको संवाद प्रक्रियामा मध्यस्थता प्रयास बढाउन आग्रह गरेको थियो । यसले चीन क्षेत्रीय स्थिरता कायम गर्न कूटनीतिक भूमिका विस्तार गर्न इच्छुक रहेको सङ्केत दिएको छ ।
ट्रम्पको सन् २०१७ पछिको पहिलो चीन भ्रमणमा बिहीबार र शुक्रबार सी जिनपिङसँग औपचारिक वार्ता हुनेछ । कार्यक्रमअनुसार बेइजिङस्थित ग्रेट हल अफ द पिपलमा राजकीय भोज, चिया स्वागत तथा उच्चस्तरीय समारोह आयोजना गरिनेछ ।
ट्रम्पले सोमबार ताइवानसँग सम्बन्धित अमेरिकी रक्षा सहकार्यबारे पनि सी जिनपिङसँग छलफल हुने सङ्केत गर्नुभएको थियो । चीनले ताइवानलाई आफ्नो अभिन्न भाग मान्दै आएको छ भने अमेरिकाले ताइवानसँग विभिन्न तहमा सुरक्षा सहयोग कायम राख्दै आएको छ । यही विषय वासिङ्टन र बेइजिङबीच समय–समयमा विशेष चासोको विषय बन्ने गरेको छ ।
दुर्लभ खनिज निर्यातमा चीनको नियन्त्रण, कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा, व्यापार असन्तुलन र प्रविधि सुरक्षासम्बन्धी प्रश्न पनि शिखर वार्ताका प्रमुख एजेन्डा बन्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
गत अक्टोबरमा दक्षिण कोरियामा भएको भेटपछि ट्रम्प र सीबीच सुरु भएको व्यापार युद्धविरामलाई थप एक वर्ष लम्ब्याउने विषयमा पनि छलफल हुने तयारी छ ।
बेइजिङमा शिखर सम्मेलनअघि नै सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ । एएफपीका पत्रकारहरूले प्रमुख चोकहरूमा प्रहरी परिचालन बढाइएको तथा मेट्रोमा यात्रुहरूको परिचयपत्र जाँच भइरहेको देखेका छन् ।
पूर्वी चीनको नानजिङबाट बेइजिङ आएकी २४ वर्षीया वेन वेनले ट्रम्प भ्रमणलाई ‘ठूलो घटना’ का रूपमा व्याख्या गर्नुभयो । “केही न केही प्रगति अवश्य हुनेछ भन्ने लाग्छ”, उहाँले भन्नुभयो, “हाल विश्व अस्थिर देखिए पनि चीन र अमेरिकाले दीर्घकालीन शान्तिका लागि सहकार्य गर्न सक्छन् भन्ने आशा छ ।”
अमेरिका र चीनले पछिल्ला वर्षहरूमा व्यापार, सुरक्षा र भू–राजनीतिक क्षेत्रमा एकअर्कालाई प्रतिस्पर्धीका रूपमा हेर्दै आएका छन् । त्यसका बाबजुद दुवै पक्षले सम्बन्ध पूर्ण रूपमा बिग्रिन नदिने प्रयास गरिरहेका छन् ।
ट्रम्पले बारम्बार सी जिनपिङसँगको व्यक्तिगत सम्बन्ध राम्रो रहेको दाबी गर्दै आउनुभएको छ । “राष्ट्रपति सीसँग मेरो धेरै राम्रो सम्बन्ध छ । उहाँलाई थाहा छ, म द्वन्द्व चाहन्नँ”, ट्रम्पले भन्नुभयो ।
सन् २०१७ यता चीन आर्थिक र सामरिक रूपमा अझ आत्मविश्वासी बनेको छ भने ट्रम्प प्रशासन इरान युद्ध र विश्वव्यापी तनावबीच दबाबमा परेको देखिन्छ ।
उता चीनको अर्थतन्त्र पनि चुनौतीरहित छैन । कमजोर घरेलु माग, सुस्त उपभोग र रियल स्टेट क्षेत्रमा जारी ऋण सङ्कटले बेइजिङमाथि आर्थिक दबाब बढाइरहेको छ । यही अवस्थामा हुन लागेको ट्रम्प–सी शिखर वार्ताले विश्व राजनीति र अर्थतन्त्रमा नयाँ दिशा दिन सक्ने आकलन गरिएको छ ।
