काठमाडौँ। नेकपा (एकीकृत समाजवादी) पार्टीभित्र लामो समयदेखि गुम्सिएको वैचारिक रिक्तता र नेतृत्वको गतिहीनता अब सार्वजनिक विस्फोटमा परिणत भएको छ। पार्टीका सम्मानित नेता झलनाथ खनालले अध्यक्ष माधवकुमार नेपालको नेतृत्वमाथि गरेको प्रहार केवल असन्तुष्टि मात्र होइन, यो एकीकृत समाजवादीको जग, वर्तमान र भविष्यमाथि नै प्रश्न उठाउने एक शक्तिशाली राजनीतिक प्रहार हो। खनालको यो कदमले पार्टीलाई इतिहासको एक यस्तो मोडमा उभ्याइदिएको छ, जहाँबाट यसको अस्तित्वको लागि गम्भीर आत्मसमीक्षा र आमूल पुनर्गठन अनिवार्य देखिएको छ।
विद्रोहको औचित्यमाथि नै प्रश्न: ‘पुष्टि नभएको विद्रोहको अर्थ के?’
खनालको प्रहार सबैभन्दा पहिले पार्टीको स्थापनाको औचित्यमाथि नै केन्द्रित छ। उनले विद्रोहलाई ‘दक्षिणपन्थी अवसरवाद’ विरुद्धको लडाईँ भनिए पनि त्यसलाई सैद्धान्तिक र राजनीतिक रूपमा पुष्टि गर्न नेतृत्व पूर्णरूपमा असफल भएको तर्क अघि सारेका छन्। उनको ‘पुष्टि नभएको विद्रोहको अर्थ रहेन’ भन्ने अभिव्यक्तिले पार्टीको जन्मलाई एक वैचारिक आवश्यकताभन्दा पनि तत्कालीन सत्ता-संघर्ष र व्यक्तिगत टकरावको परिणामको रूपमा चित्रित गर्दछ। यसले एउटा स्पष्ट वैचारिक दिशाको अपेक्षामा विद्रोहलाई साथ दिएका हजारौँ कार्यकर्ताको त्याग र बलिदानमाथि नै गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। जब विद्रोहको जग नै कमजोर र अस्पष्ट हुन्छ, तब त्यसबाट बनेको संरचनाको भविष्य अनिश्चित हुनु स्वाभाविक हो।
नेतृत्वको असक्षमता र ‘सांगठनिक पक्षाघात’
खनालले पार्टीको आन्तरिक जीवन र सांगठनिक अवस्थाको भयावह चित्र प्रस्तुत गरेका छन्। महाधिवेशन भएको १३ महिना बितिसक्दा पनि त्यसका निर्णयहरू कार्यकर्तासम्म नपुग्नु, अन्तरपार्टी निर्देशन (अपानि) जस्ता न्यूनतम गतिविधि ठप्प हुनु र पार्टीको मुखपत्रसमेत बन्द हुनुले एकीकृत समाजवादी एक जीवन्त राजनीतिक शक्तिको साटो निष्क्रिय र दिशाहीन समूहमा परिणत भएको उनको आरोप छ। यो अवस्थालाई उनले ‘सांगठनिक पक्षाघात’ को संज्ञा दिएका छन्। नेतृत्वले कार्यकर्तालाई वैचारिक रूपमा प्रशिक्षित गर्ने, राजनीतिक रूपमा परिचालन गर्ने र सांगठनिक रूपमा एकताबद्ध गर्ने आफ्नो आधारभूत दायित्व पूरा गर्न नसकेको उनको निष्कर्ष छ।
अध्यक्षको राजीनामा माग: शक्ति-संघर्षको क्लाइमेक्स
यो अन्तर्वार्ताको सबैभन्दा विस्फोटक अंश अध्यक्ष माधवकुमार नेपालको प्रत्यक्ष राजीनामाको माग हो। खनालले पार्टीको वैचारिक र सांगठनिक दुर्दशाको सम्पूर्ण जिम्मेवारी अध्यक्षमाथि थोपर्दै सार्वजनिक रूपमा पदबाट हट्न चुनौती दिएका छन्। ‘तपाईंले यो पार्टी हाँक्न सक्नुभएन, पार्टी हाँक्ने योग्यता र क्षमता पनि रहेनछ’ भन्ने उनको कठोर अभिव्यक्तिले दुई नेताबीचको सम्बन्ध व्यक्तिगत टकरावबाट शक्ति-संघर्षको निर्णायक चरणमा प्रवेश गरेको देखाउँछ। यो केवल असन्तुष्टि होइन, यो नेतृत्व परिवर्तनका लागि गरिएको खुला र निर्भीक आह्वान हो। यसले पार्टीको आगामी केन्द्रीय कमिटी बैठकमा ठूलो राजनीतिक भूकम्प ल्याउने निश्चित छ।
नैतिकताको संकट र वैचारिक द्वन्द्व
खनालले अध्यक्ष नेपालमाथि लागेको भ्रष्टाचारको मुद्दालाई एक रणनीतिक र नैतिक अस्त्रका रूपमा प्रयोग गरेका छन्। उनले सिधै दोषी नभनीकन ‘गम्भीर मुद्दा लागेपछि सांसद पद निलम्बन हुने नियम पार्टी नेतृत्वमा लागू हुन्छ कि हुन्न?’ भन्दै नेपाललाई सार्वजनिक नैतिकताको कठघरामा उभ्याइदिएका छन्। यसैगरी, उनले आफू र नेपालबीचको मतभेदलाई ‘वैज्ञानिक समाजवाद’ र ‘जनताको बहुदलीय जनवाद’ (जबज) बीचको वैचारिक लडाईँको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। जबज एमालेको पहिचानसँग जोडिएको र त्यसलाई बोकिरहँदा एकीकृत समाजवादीको स्वतन्त्र र मौलिक पहिचान स्थापित हुन नसकेको उनको तर्क छ।
पार्टीको भविष्यमाथि कालो बादल: ‘यही नेतृत्व रहे पार्टीको भविष्य छैन’
खनालले आफ्नो अभिव्यक्तिको अन्त्यमा एक स्पष्ट चेतावनी दिएका छन्। ‘पार्टीहरू पनि जन्मने र मर्ने गर्छन्’ भन्ने भनाइ उद्धृत गर्दै वर्तमान नेतृत्व र कार्यशैली कायम रहे एकीकृत समाजवादीको भविष्य अन्धकार रहेको उनको स्पष्ट निष्कर्ष छ। उनले पार्टी र नेतृत्व दुवैको पुनर्गठन अनिवार्य भएको बताएका छन्। यो केवल आलोचना होइन, यो पार्टीको अस्तित्वमाथि नै देखिएको खतराको घण्टी हो। यसले पार्टीका इमान्दार कार्यकर्तालाई कि त पार्टीभित्रै विद्रोह गरेर नेतृत्व परिवर्तन गर्न, कि त वैकल्पिक बाटो रोज्न प्रेरित गर्नसक्छ। उनको यो भनाइले पुष्टि गर्छ कि, एकीकृत समाजवादी अब एक ऐतिहासिक र निर्णायक क्षणमा आइपुगेको छ, जहाँबाट लिइने निर्णयले यसको अस्तित्व रहने वा नरहने कुराको फैसला गर्नेछ।
