काठमाडौँ- मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन (एमसीसी) स्थापना भएको मंगलबार २० वर्ष पुरा भएको छ ।नवीन अन्तर्राष्ट्रिय विकास मोडलको सुरुवात भएको २० औं वर्षमा एमसीसीले गरिबी निवारण गर्दै विश्वभरका लाखौं मानिसहरूलाई पुर्याएको छ । विगत दुई दशकहरूमा, एमसीसीले १७ बिलयन अमेरिकी डलर लगानी गरि विश्वको दिगो विकास लक्ष्यहरूमा सकारात्मक परिवर्तनहरू ल्याएको छ । छ वटै महाद्वीपहरूका कम आय र निम्न-मध्यम आय भएका ४७ देशहरूलाई सहायता प्रदान गरेको छ।
एमसीसीद्वारा जारी विज्ञप्ति अनुसार झण्डै आधा लाख किसानहरूलाई तालिम दिनुको साथै हजारौं व्यावसायिक र नागरिक उद्यमहरूलाई सहयोग गरिएको छ, र लगभग १०० मिलियन अमेरिकी डलर कृषि र ग्रामीण क्षेत्रमा लगानी गरिएको छ ।
नेपालमा एमसीसीको इतिहास
नेपाललाई पहिलो पटक डिसेम्बर २०११ मा थ्रेसहोल्ड कार्यक्रम अन्र्तगत विकास गर्न छनोट गरिएको थियो। एमसीसीअनुसार, नेपाल डिसेम्बर २०१४ मा कम्प्याक्टको लागि छनोट भएको थियो । एमसीसी र नेपाल सरकारले सेप्टेम्बर २०१७ मा कम्प्याक्टमा हस्ताक्षर गरेका थिए ।
तर नेपाल सरकारले एमसीसी अनुमोदन गर्न करिब पाँच वर्ष लाग्यो । नेपालको प्रतिनिधि सभाले कडा विरोधका बीच फेबु्रअरी २०२२ मा सम्झौतालाई अनुमोदन गरेको थियो ।
यद्यपी एमसीसी कम्प्याक्टमा विषयमा विभाजित विचारहरू उत्पन्न भएका थिए । एमसीसी कम्प्याक्ट अमेरिकाको इन्डो—प्यासिफिक रणनीतिको हिस्सा भएको दाबी गर्दै केही पार्टीका नेताहरूलगायत केही व्यक्तिले यसमा आपत्ति जनाएका छन्, जसमा सैन्य कम्पोनेन्टहरू छन् जुन नेपालको छिमेकी देश चीनसँग लड्ने उद्देश्य रहेको बताएका छन् भने एमसीसीको समर्थनमा रहेकाले देशको आर्थिक समृद्धिको लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको अंशको रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।
नेपालका अर्थशास्त्रीहरूले नेपालले कुनै पनि आर्थिक सहयोग स्वीकार गर्नुपर्ने र एमसीसी कम्प्याक्ट अनुमोदन गर्दा देशलाई कुनै हानि नहुने सुझाव दिएका थिए । चीनले पनि नेपालको आर्थिक समृद्धिका लागि हुने कुनै पनि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगलाई स्वागत गर्ने बताएको थियो ।
पछिल्लो समय यस विषयमा थोरै वा कुनै विरोधको सामना गरेको छैन। कुनै समय चर्को रुपमा विरोध गर्ने राजनीतिज्ञहरु पनि अहिले मौन छन् ।
अहिले सम्मको प्रगति
सन् २०२३ को अगस्टमा मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन नेपाल कम्प्याट कार्यान्वयनमा आएको थियो, जसमा कम्प्याक्टको विवादका कारण करिब पाँच वर्षको ढिलाइ भएको थियो। अर्थमन्त्री प्रकाशशरण महत र एमसीसीका कम्प्याक्ट अपरेसनका उपाध्यक्ष क्यामरन अल्फोर्डले कार्यान्वयनका सम्बन्धमा हस्ताक्षर गरेका थिए ।
एमसीसी कम्प्याक्टमा अमेरिकाले नेपालको विद्युत र यातायात पूर्वाधारमा ५० करोड डलर लगानी गर्नेछ ।
यस कम्प्याक्ट अन्तर्गत एमसीसीको अनुदानबाट ४०० केभीको प्रसारण लाइन निर्माण र पूर्व-पश्चिम राजमार्गको केही भाग सुधार गरिनेछ ।
एमसीसीसँगको समन्वयमा अफिस अफ द मिलेनियम च्यालेन्ज नेपालले विकास गरेको कम्प्याक्टलाई व्यवस्थित गर्न नेपाल सरकारद्वारा गठित निकाय मिलेनियम च्यालेन्ज एकाउन्ट-नेपालको पछिल्लो प्रगति प्रतिवेदनअनुसार कम्प्याक्ट सम्झौतामा आवश्यक छ मध्ये पाँच सर्तहरू छन् । यसको कार्यान्वयनका लागि पूरा भएको छ ।
जसमा विद्युत् प्रसारण आयोजनालाई राष्ट्रिय गौरवको आयोजना घोषणा गर्नुपर्ने सर्तहरू समावेश छन् । त्यसैगरी विद्युत् नियमन आयोग गठन गर्ने कानुन, आयोजना कार्यान्वयन सम्झौतामा हस्ताक्षर, नेपाल र भारत सरकारबीच अन्तरदेशीय प्रसारण लाइनको सञ्चालन कार्य योजना र सम्झौता र नेपालको संसदबाट कम्प्याक्ट अनुमोदन गर्ने कार्य सम्पन्न भएको छ ।
आयोजना स्थल पहुँचका लागि जग्गा अधिग्रहण र वन क्लियरिङको काम अगष्ट ३० सम्ममा हुने अपेक्षा गरिएको छ । रातमाटे सबस्टेसनको लागि जग्गा अधिग्रहणको काम पूरा भएको छ।
एमसीसीको इतिहास
मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पो रेशन एउटा स्वतन्त्र अमेरिकी सरकारी निकाय हो जसले आर्थिक वृद्धि मार्फत विश्वव्यापी गरिबी घटाउन काम गरिरहेको छ र सुशासन, भ्रष्टाचार विरुद्ध लड्ने र लोकतान्त्रिक अधिकारको सम्मान गर्ने देशहरूलाई समय—सीमित अनुदान र सहायता प्रदान गर्ने गर्दछ।
तत्लालिन अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज बुशको प्रशासनले विश्वव्यापी गरिबीलाई हटाउन जनवरी २३, २००४ मा एमसीसीमा हस्ताक्षर गरेका थिए । यो एउटा सानो अमेरिकी सरकारी एजेन्सी थियो जसमा विकास दूरदर्शीहरू द्वारा कर्मचारीहरू थिए जो विश्वव्यापी परिवर्तनलाई ड्राइभ गर्न प्रभावकारी समाधानहरूको बारेमा भावुक थिए। दृष्टिकोण अभूतपूर्व थियो ( सुशासन, लोकतन्त्र, र आफ्ना जनतामा लगानी गर्ने प्रतिबद्धता साझा गर्ने न्यून आय भएका देशहरूसँग साझेदारस आर्थिक बृद्धिको लागि तिनीहरूको सबैभन्दा ठूलो बाधाहरूको लागि दिगो देश(नेतृत्व समाधानहरूलाई समर्थन गर्नुहोस्स र सबै निणर्य लिनको लागि डाटा प्रयोग गर्नुहोस्, र प्रयोगले काम गर्यो, यो भनिएको छ।
ूएम्सीसीएउटा विशेष स्थानमा बढेको छ,ू एम्सीसीऋभ्इ एलिस अल्ब्राइटले भने। ूएम्सीसीले अवसर देख्छ जहाँ अरूले चुनौती देख्छन्स यस संस्थाले अनुदान दिन्छ, जब अरूले ऋण दिन्छन्स र यो टोलीले समय कठिन हुँदा पनि राम्रो भोलिको सम्भावनामा विश्वास गर्छ। एम्सीसीले जसरी चयनशीलता, पारदर्शिता र देशको स्वामित्वको मूल्यहरू जिउने संसारमा कुनै अन्य अन्तर्राष्ट्रिय विकास एजेन्सी छैन, र विगत बीस वर्षको एजेन्सीको नतिजाले त्यो मोडेल व्यवहारमा कति शक्तिशाली छ भनेर देखाउँछ।
हजारौं किलोमिटर सडक निर्माण सम्पन्न
एमसीसीद्वारा अनुदान प्राप्त शैक्षिक गतिविधिहरूमा झन्डै पाँच लाख विद्यार्थीहरू लाभान्वित भएका छन्, एमसीसी—समर्थित गतिविधिहरू मार्फत दशौं हजार प्रशिक्षकहरू तालिम वा प्रमाणित भएका छन्, र एक हजारभन्दा बढी शैक्षिक सुविधाहरू निर्माण गरिएको एमसीसीको विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएको छ । यसैगरी एमसीसी परियोजना अन्र्तगत नै प्रतिदिन करोडौं लिटर पानी उत्पादन भएको छ भने झण्डै एक लाख मानिसलाई सरसफाइ र सरसफाई सम्बन्धी तालिम दिइएको छ ।
